موضوع:بررسی مقاومت های آنتی بیوتیکی

به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا، براساس اطلاعیه سازمان رسمی بهداشت بریتانیا با همه‌گیر شدن این مشکل دیگر بیماران برای یک عمل جراحی ساده نیز جان خود را از دست می‌دهند، زیرا دیگر آنتی‌بیوتیکی قادر به از بین بردن مشکلات عفونت ناشی از جراحی نیست. سالی دیویس، پزشک ارشد انگلستان دراین باره گفت: جلوگیری از این مشکل نیاز به عزم جهانی دارد. کشورهای مختلف باید کارشناسان و دانشمندان خود را گرد هم آورند تا با استفاده از علم خود آنتی بیوتیکی را ایجاد کنند که بدن در برابرش مقاوم نشده باشد. در حال حاضر تعداد انگشت شماری از آنتی بیوتیک‌های موجود بازار دارویی دنیا قابلیت استفاده در عمل‌های جراحی و بعد از آن را دارند. به عبارتی مدتهاست که باکتری‌ها در برابر داروهای ساخت دست بشر مقاوم شده‌‍‌اند! دیویس افزود: این مقاومت میکروبی خبر از فاجعه‌ای در آینده می‌دهد. در حال حاضر 20 سال می‌شود که دیگر کسی به دلیل عفونت بعد از عمل جراحی جان خود را از دست نداده است، اتفاقی که در صورت ساخته نشدن دارویی جدید پایان خواهد یافت. به گفته وی به زودی عمل‌هایی مانند تعویض مفصل ران و یا پیوند عضو که در سال‌های اخیر به وفور انجام می‌شود به رویای بشر تبدیل خواهد شد. هممچنین افزایش بیماری‌های مانند آنفولانزا و شیوع انواع و اقسام آن، گسترش بیماری سوزاک و سایر بیماری‌های مقاربتی نشان از مقاومت میکروب‌ها در برابر آنتی بیوتیک‌ها دارد.
منبع: http://www.bornanews.ir/Pages/News-115835.aspx
بر اساس مطالعات محققان اسپانیایی، ، گمان می رود که این مخازن ژنی مقاوم ،به جای استفاده بیش از اندازه انسان از آنتی بیوتیکها حاصل رقابت میکروبی است.
به گزارش بنیان به نقل از medicalxpress آبهای آلوده شده توسط مدفوع خوک ها، مرغ  یا گاو نشان دهنده مخزنی از ژنهای مقاومت به آنتی بیوتیک است.با توجه به مقاله ای که در مجله Antimicrobial Agents and Chemotherapy  منتشر شده است این ژنهای مقاوم می تواند در میان گونه های مختلف باکتری توسط باکتریوفاژ (ویروس های آلوده کننده باکتری ) گسترش یابند. Maite Muniesa از دانشگاه بارسلونا اسپانیا ، نویسنده این مطالعه می گوید : "ما مقادیر زیادی از باکتریوفاژهای حامل ژن مقاومت به آنتی بیوتیک های مختلف را در آبهای آلوده به مدفوع خوک ، گاو ، مرغ و بوقلمون یافتیم ونشان دادیم که این ژن های منتقل شده توسط فاژها  قادربه ایجاد مقاومت به یک آنتی بیوتیک داده شده به باکتری ها درشرایط آزمایشگاهی هستند.
اگرچه اغلب ،تصور ما از ژن های مقاومت آنتی بیوتیکی آنهایی است که پزشکان در پاسخ به آنتی بیوتیک و برای مبارزه با بیماری های انسانی استفاده کرده و درتجارت محصولات کشاورزی برای چاق کردن حیوانات مزرعه استفاده می شود اما میکروب ها بدون شک با استفاده از هر دو ژن های مقاوم وآنتی بیوتیک ها ،میلیون ها سال قبل ازاینکه آنتی بیوتیک ها انقلابی در طب انسانی ایجاد کرده و ژن مقاوم اثربخشی آنها را تهدید کنند با یکدیگررقابت می کردند.   بنابراین ، محققان اسپانیایی، بر اساس مطالعات شان ، گمان می کنند که این مخازن ژنی مقاوم ،به جای استفاده بیش از اندازه  انسان از آنتی بیوتیکها  حاصل رقابت میکروبی است. آنها مشاهده کردند که گاوتغذیه شده از چراگاه در تحقیق شان از آنتی بیوتیک تغذیه نکرده است و آنها نشان دادند که حتی اگر افزودن آنتی بیوتیک خوراکی متوقف شود، ژن های مقاوم جدید مادامیکه انواع قدیمی از این مخازن به باکتری های آلوده کننده انسان گسترش  یابد ممکن است پدیدار شود.   Muniesa می گوید : اگر ژن های مقاومت از این مخازن برداشته شوند، فهم چگونگی انتقال این ژنهای مقاوم از فاژ به گونه های جدید باکتری به منظور توسعه استراتژی های ممانعت کننده این انتقال و محدود کردن ظهور ژن های مقاوم جدید حائز اهمیت می شو
منبع: http://www.bonyannews.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1.aspx?articleType=ArticleView&articleId=76
گروه سلا مت: دبير علمي دومين همايش داروسازي باليني ايران با تاکيد بر اينکه مصرف بي رويه آنتي بيوتيک ها باعث بروز مقاومت هاي ميکروبي مي شود ، خاطر نشان کرد: مصرف آنتي بيوتيک ها در اکثر عفونت هاي ويروسي موثر نبوده و منجر به بروز عوارض مي شود. دکتر حسين خليلي عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران با اشاره به برگزاري دومين همايش داروسازي باليني ايران طي روزهاي 28 ارديبهشت ماه جاري با بيان اينکه يکي از کارگاههاي همايش با موضوع "آنتي بيوتيک ها" است، اظهار کرد: يکي از دغدغه هاي سيستم هاي بهداشتي دنيا، بحث مقاومت هاي ميکروبي است، از اين رو سازمان جهاني بهداشت شعار هفته سلامت امسال را " مصرف منطقي  آنتي بيوتيک و پيشگيري از بروز مقاومت هاي ميکروبي " ناميد. وي افزود: مصرف بي رويه آنتي بيوتيک ها علاوه برصرف هزينه هاي بالا و تحميل عوارض، يکي از مهمترين مشکلات يعني مقاومت هاي ميکروبي را ايجاد کرده است. خليلي تصريح کرد: ايران طبق آمار سازمان غذا ودارو وزارت بهداشت داراي مصرف بالاي آنتي بيوتيک است به طوريکه " کپسول آموکسي سيلين " هم از نظر تعدادي و هم به لحاظ قيمت در رتبه هاي اول ليست دارويي کشور است از سوي ديگر تقريبا 30 تا 50 درصد نسخه پزشکان داراي آنتي بيوتيک هستند. وي با بيان اينکه در مصرف آنتي بيوتيک ها مقاومت هاي ميکروبي در مصرف کنندگان بروز پيدا مي کند، خاطر نشان کرد: روند توليد آنتي بيوتيک هاي جديد در بازارهاي جهاني بسيار کمتر از داروهاي قلبي عروقي، اعصاب و روان و حتي داروهاي شيمي درمان است و کمپاني هاي دارويي تمايل چنداني براي سرمايه گذاري بروي آنتي بيوتيک ها ندارند چرا که دوره مصرف آنتي بيوتيک ها محدود بوده و داراي هزينه هاي بسيار بالا در توليد هستند. دبير علمي دومين همايش داروسازي باليني ايران با بيان اينکه آنتي بيوتيک ها براي درمان بسياري از عفونت ها استفاده مي شوند، افزود: اين در حالي است که بسياري از عفونت هايي که بيمار براي درمان آن به پزشک مراجعه مي کند نياز به تجويز آنتي بيوتيک ندارد از جمله موارد استفاده زياد آنتي بيوتيک  در عفونت هاي تنفسي فوقاني مانند فارنژيت، عفونت گوش مياني، سينوزيت و برونشيت است اما اکثر اين عفونت ها داراي علل ويروسي بوده و نيازي به مصرف آنتي بيوتيک ندارند. وي ادامه داد: بنابراين مصرف آنتي بيوتيک در عفونت هاي ويروسي نه تنها موثر نبوده بلکه خطر بروزعوارض در عفونت هاي ويروسي را چند برابر مي کند.
منبع: http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=103497
خبرگزاری ایمنا: استفاده غیر علمی از انواع آنتی بیوتیک ها مقاومت میکروبی را به دنبال خواهد داشت.
به گزارش ایمنا، نایب رییس انجمن داروسازان اصفهان با اشاره به اینکه مهمترین عامل در ایجاد مقاومت میکروبی، مصرف بی رویه و غیر علمی آنتی بیوتیک توسط بیماران است، بیان داشت: در واقع مصرف بی رویه انواع مختلف آنتی بیوتیک ها مقاومت میکروبی را به دنبال خواهد داشت. دکتر مریم کامروز افزود: مقاومت میکروبی موجب عدم تاثیر آنتی بیوتیک های خط اول درمان که با روش های موثر، ارزان و سالم حاصل شده و در نتیجه مجبور به استفاده از آنتی بیوتیک های گران و با عوارض جانبی بیشتر می شود در نهایت عفونتی که امروز به سادگی و با تشخیص درست درمان می شود در آینده به یک بیماری صعب العلاج تبدیل خواهد شد. وی با بیان اینکه در صورت مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ممکن است فرد در آینده خود قربانی گونه های میکروبی مقاوم به آنتی بیوتیک شود، تصریح کرد: متاسفانه در سال های اخیر مردم با مراجعه به پزشک و درخواست آنتی بیوتیک برای یک سرماخوردگی ساده ویروسی و همچنین خرید این دارو از داروخانه و با استفاده از اطلاعات خود سبب افزایش سرعت مقاومت میکروبی می شوند. نایب رییس انجمن داروسازان اصفهان با اشاره به اینکه این افراد در مقابل توضیحات پزشک یا دکتر داروساز مقاومت نموده و ترجیح می دهند برای بیماری خود از آنتی بیوتیک استفاده کنند، اظهار داشت: در حالیکه باید دانست که آنتی بیوتیک بر روی ویروس ها تاثیر نداشته و بیماری های ویروسی پس از طی یک دوره بهبود می یابند. وی با بیان اینکه انواع مختلفی از میکروب ها وجود دارند که هر آنتی بیوتیک بر روی یک گونه از میکروب ها تاثیر می گذارد، خاطرنشان کرد: تشخیص نوع میکروب و در نهایت تجویز آنتی بیوتیک موثر بر روی این میکروب، به عهده پزشک و در صورت لزوم کشت نمونه در آزمایشگاه صورت می پذیرد. دکتر کامروز با اشاره به اینکه مصرف نابجای آنتی بیوتیک علاوه بر مقاومت میکروبی موجب از بین رفتن فلور بدن یا همان میکروب های طبیعی بدن می شود، ادامه داد: با از بین رفتن میکروب های طبیعی بدن، انسان مستعد ابتلا به انواع مختلف بیماری ها شده و در نهایت انواع مختلف بیماری ها در افراد ایجاد می شود.
منبع: http://www.imna.ir/vdceoe8w.jh8fxi9bbj.txt
سلامت نیوز : یک کارشناس دارو گفت: استفاده بیش از حد از آنتی بیوتیک‌ها باعث گسترش مقاومت باکتری‌ها و تاخیر در بهبود بیماری خواهد شد.
دکتر فردین کرم دوست داروساز و کارشناس دارو در گفت وگو با (ایسنا) ، با بیان این مطلب اظهار داشت: مقاومت آنتی بیوتیکی یکی از مهمترین معضلات بهداشتی جامعه امروز است، این مساله بطور آشکار باعث خطر برای افرادی می‌شود که عفونت ساده‌ای داشته و در صورت درمان تحت نظارت پزشک می‌توانستند به خوبی بهبود یابند٬ اما با مصرف نابجای آنتی بیوتیک باعث بی‌تاثیر شدن این داروها شده‌اند. وی با بیان این نکته که تنها پزشک می تواند از بین انواع مختلف آنتی بیوتیکها٬ آنتی بیوتیک مؤثر بر بیماری شما را تشخیص دهد، افزود: در صورت بروز بیماری، مراجعه به پزشک قبل از مصرف هر دارویی مقدم تر خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه فقط پزشک تشخیص می‌دهد که چه باکتری‌هایی اغلب می‌تواند باعث عفونت شود، ادامه داد: اگر این عفونت توسط باکتریهای مختلف و غیرقابل پیش بینی ایجاد شود، آزمایشگاه از طریق تکنیک‌های خاصی مثل رنگ آمیزی یا کشت به تشخیص باکتریهای ایجاد کننده عفونت و یا تعیین حساسیت آنها به تشخیص نوع آنتی بیوتیکها کمک می‌کند.
این کارشناس دارو درباره این نوع داروها گفت: آنتی بیوتیک‌ها بین داروهای امروزی، بیشترین داروهای تجویزی هستند و از طریق کشتن میکروب‌ها یا توقف تکثیر آنها با عوامل بیماری‌زا مقابله می‌کنند که مصرف نابجای آنها بسیار خطرناک خواهد بود.
دکتر کرم دوست اضافه کرد: هرچند برخی آنتی بیوتیکها علیه انواع گسترده‌ای از عفونت‌ها مؤثر هستند ولی مهم است که بدانیم هر آنتی بیوتیکی نمی تواند تمام عفونتها را درمان کند و نیز آنها فقط علیه عفونت‌هایی بکار می روند که توسط باکتریها٬ قارچ‌ها و انگل‌های بیماری‌زا بوجود آمده باشند و در مقابل بیماری‌های ویروسی مثل سرماخوردگی و آنفلوانزا تاثیری ندارند.
وی با اشاره به فصل سرما و بیماری‌های شایع این فصل از جمله سرماخوردگی گفت: بهترین کاری که شما می توانید در این مواقع انجام دهید، این است که اجازه دهید، سرماخوردگی و آنفلوانزا، دوره خود را که گاهی ممکن است دو هفته طول بکشد٬ طی کند و فقط علایم را تسکین دهید.
این داروساز در پاسخ به این سوال که مقاومت دارویی با چه روندی آغاز می شود، خاطرنشان کرد: آنتی بیوتیکها از طریق مقابله با عوامل بیماری‌زا باعث بقای زندگی می شوند٬ اما بعضی باکتری‌ها آنقدر قوی شده‌اند که در مقابل داروها مقاومت کرده و آنها را بی‌اثر می‌کند، در این صورت انواع قویتر باکتری‌ها کشته یا متوقف نمی‌شوند٬ بلکه ماندگار شده و رشد و گسترش پیدا می‌کنند و در این صورت از بین بردن آنها سخت‌تر می شود.
منبع: http://www.ghatreh.com
مقاومت به آنتی بیوتیک یعنی میکروب‌های بیماری‌زا که برای مبارزه با آنان آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شوند، با جهش ژنی (موتاسیون) نسبت به این داروها مقاومت پیدا کنند و نسل‌های جدیدی به وجود بیایند که نتوان با آنها مبارزه کرد. از مهم‌ترین عوامل این نوع مقاومت دارویی، مصرف خودسرانه و یا بیش از حد آنتی بیوتیک‌ها است.[۱][۲] این پدیده کل جامعه انسانی را به خظر می‌اندازد به طوری که خطر آن را به تروریسم تشبیه کرده‌اند.[۳] مقاومت باکتری‌ها به آنتی بیوتیک‌ها یکی از بزرگترین چالش‌هایی است که سلامت انسان عصر مدرن را تهدید می‌کند.[۴]
در دهه های اخیر مصرف آنتی بیوتیک علاوه بر پزشکی در کشاورزی هم افزایش چشمگیری داشته و آنتی‌بیوتیکها در دامداری، پرورش مرغ و طیور، پرورش ماهی و آبزیان، تولید محصولات کشاورزی و در باغهای میوه استفاده می‌شود، بنابراین مقاومت به آنتی بیوتیک، کشاورزی و محیط زیست را هم تحت تاثیر قرار می‌دهد.[۵]
توانایی میکروب‌ها در تغییر تنها دلیل مقاومت به آنتی بیوتیک نیست. از سال ۱۹۸۷ هیچ رده آنتی بیوتیک تازه ای تولید نشده و در خط تولید شرکتهای داروسازی بزرگ تقریباً هیچ آنتی بیوتیک تازه ای نیست. برای تولید آنتی بیوتیک جدید، انگیزه اقتصادی کافی وجود ندارد چرا که آنتی بیوتیکها فقط در صورت لزوم برای یک یا دو هفته مصرف می‌شوند و به دلیل خطر مقاومت میکروب‌ها، مدت استفاده از آنها محدود است، در حالیکه داروهایی مثل داروی فشار خون یا داروی کاهنده قند برای تمام عمر مصرف می‌شوند.[۶]
منبع: http://fa.wikipedia.org
آنتي بيوتيك ها داروهايي قوي هستند كه ميكروب ها را از بين برده و مانع تكثير آنها ميشوند .
مقاومت دارويي موضوعي است كه ازگذشته وجود داشته است . ميكروب ها مرتب تغيير
مي كنند تا آنتي بيوتيك ها را از بين ببرن د . معمولاً مقاومت به شكل يك موتاسيون رخ مي دهد
و جهش كروموزومي در ميكروب ها خيلي بيشتر از موجودات ديگر است.
اولين سوال اين است که علل مقاومت به آنتي بيوتيك ها چيست؟
-1 با استفاده بيش از حد يا استفاده غلط از آنتي بيوتيك در انسان ها و حيوانات باكتري هاي
مفيد از بين مي روند و جذب ويتامين ها مختل مي شو د . 49 درصد همه نسخه ها داراي يك
آنتي بيوتيك است. آنتي بيوتيك ويروس ها را از بين نمي برد.
-2 نبودن تست هاي تشخيصي سريع و د قي ق كه بتواند عفونت ويروسي را از عفونت باكتريايي
متمايز نمايد.
با يد بدانيم عوارض مقاومت آنتي بيوتيكي شامل :
- عفونت ها سخت درمان مي شوند و هزينه درمان بالا مي رود.
جوابگو نيستند. ICU - در حال حاضر آنتي بيوتيك هاي وسيع الطيف در
اما يك نكته مهم : آنتي بيوتيك ها به سه شكل استفاده مي شوند:
-1 در بيمارستان ها بيش از حد استفاده مي شوند.
-2 در مطب هاي خصوصي
-3 به شكل خود درماني
همه افراد بايد بدانند آنتي بيوتيك ها در موارد زير مؤثر نيستند :
1. سرماخوردگي
2. آنفلوانزا
3. بيشتر برونشيت ها و سرفه ها
4. گلودرد ( به جز مواردي كه به وسيله استرپتوكوك ايجاد شده باشند).
3 بار دچار سرماخوردگي مي شود . وقتي ترشحات سبزرنگ باشد - نكته مهم : هر فرد در سال 5
احتمال باكتريايي بودن بالا است.
البته نکات زير هم مهم هستند :
- در عفونت هاي ويروسي : آنتي بيوتيك ها به بدن ضررمي رسانن د . با مصرف آنتي بيوتيك بي
مورد امكان مقاوم شدن بالاست ومتعاقباً احتمال گسترش عفونتهاي مقاوم به افراد ديگر نيز
افزايش مي يابد.
- توصيه مي شود در صورت دريافت آنتي بيوتيك و احساس بهبود زودرس آنتي بيوتي ك را قطع
نكنيد.
- مصرف آنتي بيوتيك را به پايان برسانيد.
- هرگز آنتي بيوتيك باقيمانده را براي نوبت بعد ذخيره نكني د . آنتي بيوتيك را براي فرد
ديگري نيز تجويز نكنيد.
مقاومت های آنتی بيوتيکی دارای انواع گوناگونی هستند :
امروز مقاومت به آنتي بيوتيك ها ( پني سيلين و سفالوسپورين ها و كارباپنم) در حال افزايش
مي باشند.
گاهي اوقات بايد يك ميكروب را با مصرف همزمان چند آنتي بيوتيك درمان كرد ومصرف يك
آنتي بيوتيك به تنهايي يا مصرف ناقص مي تواند مقاومت ايجاد كند.
در ٣ گروه مقاومت آنتی بيوتيکی زياد است؟
-1 بيماران ديابتي
- بيماران قلبي يا افراد با بيماريهاي مزمن
-3 افراد با نقص سيستم ايمني ( سرطانها و روماتيسم )
بايد بدانيم مقاومت به درمان يا آنتي بيوتيك در يك ماه بعد از عفونت شايع است ولي مي تواند
تا يكسال ادامه يابد.
براي جلوگيری از گسترش عفونت هاي مقاوم ٧ راهکار پيشنهاد می شود؟
-1 مؤثرترين راه جلوگيري از انتشار عفونت ها شستن دست ها است.
-2 درصورتي كه بيمار هستيد به دوستان و فاميل تان بگوئيد قبل از نزديك شدن به شما
دستان شان را بشويند.
-3 هنگام عطسه و سرفه جلوي دهان خود رابگيريد.
-4 پرستاران بايد واكسن هاي خود را به موقع تزريق نمايند.
-5 پرستاران بايد دستكش ، ماسك و لباس هاي محافظتي در تماس با ترشحات بيمار بپوشند.
-6 دستمال كاغذي و تميزكننده هاي دست هميشه در دسترس باشد
-7 از دستورالعمل هاي بيمارستاني در زماني كه با خون و ساير ترشحات عفوني سروكار دارند
پيروي كنند.
 

روش های درمان نا باروری

روش های درمان نا باروری

تحريك تخمك گذاريInduction موارد كاربرد:
اين عمل در مواردي كه مرد مشكل باروري ندارد و تنها، زن مشكل تخمك گذاري دارد استفاده مي شود.

مراحل انجام تحریک تخمدان:
پس از انجام معاينات لازم،‌ آزمايش هاي روتين،‌ آزمايش هاي هورموني و عكس برداري از رحم براي اطمينان يافتن از بازبودن لوله هاي رحمي، خانم روز دوم يا سوم قاعدگي مراجعه مي كند و در اين روز سونوگرافي براي بردن وضعيت تخمدان و رحم انجام مي گيرد.
سپس داروهاي لازم براي تحريك تخمك گذاري توسط پزشك تجويز مي شود كه نهايتا منجر به تخمك گذاري مي شود. دستورات تكميلي توسط پزشك به بيمار داده مي شود و تنها دو هفته بعد بيمار براي آزمايش مراجعه مي كند.

تلقيح درون رحمي IUI 

موارد كاربرد
IUI يا تلقيح درون رحمي در دو صورت به كار مي رود:
اول:‌ در مواردي كه مرد مشكلاتي مانند كمي حجم مايع اسپرم، كم بودن تعداد اسپرم، كمي تحرك اسپرم يا كاهش ميل جنسي دارد.
دوم: در مواردي كه زن مشكلات ترشح گردن رحم و يا اختلال ايمني منجر به ناباروري دارد و يا به علت درد و شرايط خاصي مانند واژينيموس امكان مقاربت طبيعي ندارد.

مراحل انجام 
اين روش نسبتا‌ ساده و بدون درد است و در مطب پزشك و بدون نياز به بيهوشي نيز قابل انجام است. در اين روش مايع اسپرم مرد تهيه مي شود.
در آميزش طبيعي حدود ده درصد از اسپرم ها از واژن به گردن رحم مي رسند اما با عمل IUI تعداد بيشتري از اسپرم هاي با كيفيت مناسب به داخل رحم راه مي يابند.

اقدامات قبل از عمل
قبل از عمل بايد معاينات لازم، آزمايش هاي روتين، آزمايش هورموني و عكس برداري از رحم براي اطمينان از بازبودن لوله هاي رحمي انجام شود.
خانم روز دوم يا سوم قاعدگي مراجعه مي كند و در اين روز سونوگرافي براي بررسي وضعيت تخمدان و رحم و درصورت نياز شروع مصرف دارو انجام مي گيرد. تجويز دارو براي تحريك تخمك گذاري و بالا رفتن شانس باروري انجام مي شود.
بعد از مصرف دارو، چند نوبت سونوگرافي در روزهاي مختلف انجام مي شود. زماني كه فوليكول (كيسه حاوي تخمك در تخمدان) به اندازه مناسب رسيد داروي HCG به صورت عضلاني تزريق مي شود كه سبب بلوغ تخمك و انجام تخمك گذاري مي شود و 40 ساعت بعد از تزريق HCG بيمار مراجعه مي كند و عمل IUI انجام مي شود.

مراقبت هاي بعد از عمل
بيمار مدت كوتاهي بعد از IUI مرخص مي شود. نيازي به استراحت مطلق نيست و بيمار مي تواند فعاليت هاي عادي خود را داشته باشد. بديهي است آرامش روحي و رواني و پرهيز از شرايط پر اضطراب مي تواند در موفقيت عمل مؤثر باشد.
معمولا دو هفته بعد از عمل IUI بيمار به آزمايشگاه هورموني مراجعه مي كند تا مقدار BHCG خون اندازه گيري شود. افزايش اين هورمون اولين نشانه حاملگي است

لقاح خارج رحمي IVF
موارد كاربرد 
در تمام مواردي كه شرايط رسيدن اسپرم به تخمك در رحم فراهم نباشد مانند انسداد لوله هاي رحمي، چسبندگي هاي حفره لگني، تعداد كم اسپرم و تحرك پايين اسپرم از روشIVF استفاده مي شود.

مراحل انجام عمل 
روز عمل، نمونه اسپرم از مرد و تخمك تحت يك بيهوشي كوتاه و موقت از زن گرفته مي شود. سپس اسپرم و تخمك در آزمايشگاه جنين شناسي در محيط كشت مجاور يكديگر قرار داده مي شود تا اسپرم خودش وارد تخمك شده و آن را بارور كند.
به تخمك لقاح يافته، جنين گفته مي شود. جنين تك سلولي شروع به تقسيم مي كند و يك جنين چند سلولي ايجاد مي كند. جنين پس از 48 تا 72 ساعت به رحم زن منتقل مي شود تا در آنجا لانه گزيني كند و بارداري انجام شود. پس مي توان مراحل انجام عمل IVF  را به چهار مرحله تقسيم كرد. مرحله اول: تحريك تخمدان، مرحله دوم: تخمك گيري، مرحله سوم: لقاح اسپرم و تخمك،‌ مرحله چهارم:‌ انتقال جنين.
در مرحله اول براي تحريك تخمدان ها، از داروهاي هورموني استفاده مي شود. تزريق عضلاني آمپول HMG تخمدان ها را براي رشد فوليكول تحريك مي كند و تزريق عضلاني آمپول HCG باعث بلوغ تخمك ها و انجام تخمك گذاري مي شود.
در مرحله عمل، تخمك گيري با يكي از دو روش لاپاراسكوپي يا با مشاهدات سونوگرافي از طريق واژينال امكان پذير است كه در پژوهشكده رويان اين كار با استفاده از روش دوم انجام مي گيرد. در روش دوم نيازي به بيهوشي عمومي نيست  و با يك بيهوشي كوتاه مدت يا بي حسي موضعي قابل انجام است. با استفاده از دستگاه سونوگرافي، پزشك فوليكول ها را مشاهده مي كند و مايع فوليكولي همراه با تخمك كشيده مي شود كه به اين عمل اصطلاحا" پانكچر مي گويند.
در مرحله سوم، عمل لقاح اسپرم و تخمك در محيط كشت آزمايشگاه انجام مي گيرد. با توجه به اينكه براي بالا بردن درصد موفقيت چندين تخمك لقاح مي يابد. تعداد جنين هاي تشكيل يافته زياد است. اگر اين جنين ها كيفيت مطلوبي داشته باشند تعدادي از آنها با صلاحديد زوج منجمد و نگهداري مي شوند تا درصورت نياز براي بارداري هاي بعدي از اين جنين ها استفاده شود.
در مرحله چهارم يا انتقال جنين نيز نيازي به بيهوشي نيست. جنين يا جنين ها به وسيله يك كاتتر به داخل رحم منتقل مي شوند و يكي دو ساعت بعد از انتقال جنين، بيمار مرخص مي شود.

مزايا و محدوديت هاي عمل IVF
يكي از مزاياي IVF اين است كه قبل از انتقال جنين، عمل لقاح قابل مشاهده است و در صورتي كه اسپرم با تخمك لقاح پيدا نكند مي توان در  نوبت هاي بعدي شرايط لقاح را تغيير داد.
مزيت ديگر IVF اين است كه اگر يك بيمار فاقد لوله هاي رحمي باشد نيز بدون مشكل،‌ عمل IVF انجام مي شود. اما محدوديت IVF آن است كه ميزان بارداري در زنان بالاي 40 سال به علت پايين بودن كيفيت تخمك ها ي زن كاهش مي يابد.

اقدامات قبل از عمل
بعد از آزمايش هاي روتين،‌ آزمايش هورموني و ويزيت زوج توسط متخصصان در صورتي كه روش درماني IVF پيشنهاد شود مراحل زير طي مي شود:
1)روز دوم يا سوم قاعدگي براي بررسي وضعيت تخمدان ها و رحم سونوگرافي انجام مي شود.
2)‌بعد از انجام سونوگرافي با نظر متخصص دارو جهت تحريك تخمك گذاري تجويز مي شود.
3)‌طي مرحله مصرف دارو پنج الي شش نوبت سونوگرافي براساس ميزان واكنش تخمدان ها انجام مي شود.
4)‌زماني كه فوليكول ها به اندازه مناسب مي رسد داروي HCG تزريق مي شود و بيمار آماده عمل تخمك گيري مي شود.
5) حدود 36 ساعت بعد از تزريق HCG و هم زمان با دريافت نمونه اسپرم از مرد، عمل لقاح درون آزمايشگاه انجام مي شود.


مراقبت هاي پس از عمل
يك تا دو ساعت پس از عمل انتقال جنين بيمار مرخص مي شود. توصيه مي شود طي 3 الي 4 روز بعد از عمل فعاليتهاي شديد كه منجر به خستگي مفرط مي شود نداشته باشد. بديهي است آرامش روحي و رواني و پرهيز از شرايط پراضطراب مي تواند در موفقيت عمل مؤثر باشد. معمولا" 10 الي 12 روز بعد از انتقال جنين بيمار به آزمايشگاه هورموني مراجعه مي كند تا مقدار ‌BHCG خون اندازه گيري شود. افزايش اين هورمون اولين نشانه حاملگي است.

ميكرواينجكشن يا تزريق اسپرم داخل تخمك ICSIموارد کاربرد
عمدتا ‌در مواردي به كار مي رود كه اسپرم مرد از نظر تعداد، تحرك و يا شكل كيفيت لازم را ندارد.  در بعضي موارد هم كه چندين مورد عمل IVF انجام شده و به نتيجه نرسيده است از عمل ميكرواينجكشن استفاده مي شود.

مراحل انجام عمل
به طور كلي در اين روش، يك اسپرم در محيط آزمايشگاه داخل يك تخمك تزريق مي شود كه به دنبال آن لقاح و تقسيم سلولي صورت مي گيرد و جنين تشكيل مي شود. ميكرواينجكشن نيز مانند IVF شامل چند مرحله تحريك تخمدان،‌ تخمك گيري، تزريق اسپرم داخل تخمك و لقاح و انتقال جنين است. در مرحله اول براي تحريك تخمدانها، از داروهاي هورموني استفاده مي شود. تزريق عضلاني آمپول HMG تخمدانها را براي رشد فوليكول تحريك مي كند و تزريق عضلاني آمپول HCG باعث بلوغ تخمك ها و انجام تخمك گذاري مي شود.
در مرحله دوم عمل تخمك گيري با يكي از دو روش لاپاراسكوپي يا با مشاهدات سونوگرافي از طريق واژينال امكان پذير است كه در پژوهشكده  رويان اين كار با استفاده از روش دوم انجام مي گيرد. در روش دوم نيازي به بيهوشي نيست و با يك بيهوشي كوتاه مدت يا بي حسي موضعي قابل انجام است. با استفاده از دستگاه سونوگرافي پزشك فوليكول ها را مشاهده مي كند و با سوزن هاي مخصوص مايع فوليكولي همراه با تخمك كشيده مي شودكه به اين عمل اصطلاحا پانكچر مي گويند.
در مرحله سوم ابتدا سلولهاي دور تخمك به كمك آنزيم جدا مي شود سپس اسپرم به داخل تخمك تزريق مي شود. در عمل ميكرواينجكشن نيز براي افزايش درصد موفقيت چندين تخمك لقاح مي يابد لذا تعداد جنين هاي تشكيل يافته زياد است كه اگر اين جنين ها كيفيت مطلوبي داشته باشند تعدادي از آنها با صلاحديد زوج منجمد و نگهداري مي شوند تا در صورت نياز براي بارداري هاي بعدي از اين جنين ها استفاده شود.
در مرحله چهارم و پاياني نيز نيازي بيهوشي عمومي نيست. جنين به وسيله يك كاتتر به داخل رحم منتقل مي شود و يكي دو ساعت بعد از انتقال جنين بيمار مرخص مي شود.

مزايا و محدوديت هاي این عمل 
يكي از مزاياي ميكرواينجكشن اين است كه حتي اگر يك اسپرم سالم از مرد وجود داشته باشد اين عمل قابل انجام است. مزيت ديگر ميكرواينجكشن اين است كه اگر بيمار فاقد لوله هاي رحمي باشد نيز مشكلي در انجام اين عمل به وجود نمي آيد. اما محدوديت ميكرواينجكشن آن است كه ميزان بارداري در زنان بالاي 40 سال به علت پايين بودن كيفيت تخمك هاي زن كاهش
 مي يابد.

اقدامات قبل از عمل
بعد از آزمايش هاي روتين،‌ آزمايش هورموني و ويزيت زوج توسط متخصصان، در صورتي كه روش درماني ICSI پيشنهاد شود مراحل زير طي مي شود:
1)روز دوم يا سوم قاعدگي براي بررسي وضعيت تخمدان ها و رحم سونوگرافي انجام مي شود.
2)‌بعد از انجام سونوگرافي با نظر متخصص دارو جهت تحريك تخمك گذاري تجويز مي شود.
3)‌طي مرحله مصرف دارو پنج الي شش نوبت سونوگرافي براساس ميزان واكنش تخمدان ها انجام مي شود.
4)‌زماني كه فوليكول ها به اندازه مناسب مي رسد داروي HCG تزريق مي شود و بيمار آماده عمل تخمك گيري مي شود.
5) حدود 36 ساعت بعد از تزريق HCG و هم زمان با دريافت نمونه اسپرم از مرد، عمل لقاح درون آزمايشگاه انجام مي شود.

مراقبت هاي پس از عمل
يك تا دو ساعت پس از عمل انتقال جنين بيمار مرخص مي شود. توصيه مي شود طي 3 الي 4 روز بعد از عمل فعاليت هاي شديد كه منجر به خستگي مفرط مي شود نداشته باشد. بديهي است آرامش روحي و رواني و پرهيز از شرايط پراضطراب مي تواند در موفقيت عمل مؤثر باشد. معمولا" 10 الي 12 روز بعد از انتقال جنين بيمار به آزمايشگاه هورموني مراجعه مي كند تا مقدار ‌BHCG خون اندازه گيري شود. افزايش اين هورمون اولين نشانه حاملگي است.

PGD يا تشخيص پيش از لانه گزيني جنينمي دانيم افزايش سن مادر و همچنين وجود بيماري هاي ژنتيكي در زوج هاي در معرض خطر مي تواند باعث افزايش خطر بروز ناهنجاري هاي كروموزومي در نوزاد شود.
سابقا از روش هاي تشخيص ژنتيكي قبل از تولد موسوم به PND براي بررسي ناهنجاري هاي كروموزومي جنين قبل از تولد استفاده مي شد. اما در صورت تشخيص ناهنجاري در جنين، تصميم گرفتن در مورد سقط جنين براي زوج بسيار مشكل بود و صدمات جسمي و رواني  را براي آنها در پي داشت.
اكنون با استفاده از روش هاي تشخيص ژنتيكي پيش از لانه گزيني موسوم به PGD مي توان از بروز اين مشكلات جلوگيري كرد.

روشPGD 
شانزده الي هیجده ساعت بعد از انجام لقاح، ‌تخمك ها را از نظر لقاح ارزيابي مي كنند و آن دسته كه داراي دو پيش هسته هستند را كشت مي دهند سپس در روز سوم هنگامي كه جنين در مرحله 6 تا 8 سلولي است يك يا دو بلاستومر را جدا و ارزيابي مي كنند.
موفقيت درمان در كنار PGD و با استفاده از اين روش جديد به چند دليل افزايش مي يابد:
1)جنين انتخاب شده جنين سالمي است.
2) از شكل گيري و تولد كودكان با ناهنجاريهاي ژنتيكي جلوگيري مي شود.
3) براي برداشتن بلاستومر يا سلول هاي جنيني ناگزير سوراخي در كمربند جنيني يا زونا ايجاد مي شود كه اين مجرا مي تواند مبدأ لانه گزيني بهتر جنين در رحم باشد.

موارد كاربرد PGD
پاره اي از موارد كاربرد PGD به شرح زير است:
1)بيماراني كه بيش از 3 بار عمل IVF يا ميكرواينجكشن انجام داده اند،‌ اما منجر به حاملگي نشده است.
2)‌ هنگامي كه سن خانم بيش از 35 سال باشد.
3) مواقعي كه ناهنجاري هاي ساختاري مانند ترانس لوكيشن (جابه جا شدن قطعات كروموزومي)‌ در آزمايش كاريوتايپ زوجين وجود دارد.
4)‌در سقط هاي مكرر كه عوامل ديگري براي سقط وجود نداشته است.
5) تشخيص جنسيت در بيماري هايي  مانند هموفيلي كه وابسته به جنس است و بروز آن به خصوص در پسران بيشتر از دختران است.
6) بيماري هاي تك ژني مانند تالاسمي كه ممكن است در نوزاد بروز كند.

ليزر هچينگاطراف تخمك را لايه اي از جنس مولكول هاي قندي پروتئيني بنام زونا پلوسيدا پوشانده است. اين لايه باعث محافظت تخمك و جنين مي شود و پس از مرحله لقاح، يكي از عوامل هدايت جنين از لوله رحم به سمت رحم است كه مانع جداشدن سلول هاي جنين از يكديگر مي شود. همچنين پس از وارد شدن يك اسپرم به تخمك ساختار آن چنان تغيير مي كند كه مانع ورود اسپرم هاي بعدي مي شود. پس از رسيدن جنين به حفره رحم و تشكيل بلاستوسيست در روز پنجم پس از لقاح به طور طبيعي اين لايه نازك شده و به كمك آنزيم هايي كه از جنين و ديواره رحم ترشح مي شوند پاره مي شود. به اين فرآيند پاره شدن، هچينگ گفته مي شود تا امكان چسبيدن جنين و نفوذ آن به داخل ديواره رحم فراهم آيد.
در مواردي كه لقاح آزمايشگاهي صورت مي گيرد، بعضي عوامل مانع نازك شدن زوناپلوسيدا و پارگي آن در اثر آنزيم ها مي شوند. اهم اين عوامل عبارتند از: سن مادر، سطح FSH بالا در خون مادر و ضخيم شدن زوناپلوسيدا به علت شرايطي كه محيط كشت به آن اعمال مي كند. به همين دليل محققان راه هايي را براي پاره كردن زوناپلوسيدا  به صورت مصنوعي ابداع كرده اند. يكي از اين روش ها استفاده از اشعه ليزر است. اين اشعه به صورت كاملا" كنترل شده به بخشي از ديواره جنين يا به عبارت ديگر زوناپلوسيدا تابيده مي شود و طولي حدود 35 تا 40 ميكرومتر از زونا را حذف مي كند. به اين فرآيند ليزر هچينگ گفته مي شود. تاكنون هيچ گونه گزارشي مبني بر اثرات نامطلوب استفاده از ليزر بر جنين ها بدست نيامده است و نوزاداني كه از اين روش در دوران جنيني آنها استفاده شده، سالم هستند. هم اكنون در پژوهشكده رويان نيز از اين روش براي بيماراني كه سن آنها بيش از 37 سال است و يا يك دوره انتقال جنين ناموفق را تجربه كرده اند استفاده مي شود. همچنين ليزر هچينگ براي بيماراني كه دوره انتقال جنين منجمد شده دارند نيز استفاده مي شود.

 

اسکن پرفیوژن قلب

نگارش: دکتر آرش ابولحسنی (متخصص طب هسته ای – مرکز گاما اسکن آذربایجان)

اسکن پرفیوژن قلب روشی غیر تهاجمی است که برای بررسی خون رسانی به عضله قلب به کار می رود.این  اسکن اغلب در دو حالت استرس و استراحت به طور جداگانه مورد برسی قرار می گیرد و با مقایسه دو اسکن می توان ضایعات خونرسانی عضله قلب و همچنین انفارکتوس یا سکته قلبی را تشخیس داد.مرحله استرس به دو طریق(استرس دارویی یا با ورزش)صورت می گیرد.

الف-تعیین نوع استرس لازم وآمادگی برای اسکن:

این کار توسط پزشک معالج یا پزشک موسسه در اتاق معاینه صورت می گیرد.

برای این کار قبل از گرفتن برگه مخصوص آمادگی باید با درخواست انجام اسکن و با همه ی مدارک بیماری خود به اتاق معاینه مراجعه کنید.در صورتی که بر اساس در خواست پزشک معالج،وضعیت فیزیکی شما و مستندات مربوط به بررسی های قلبی منعی برای آزمون ورزش نباشد،انجام استرس با ورزش توصیه می شود،زیرا در این صورت مراحل بعدی سریعتر انجام خواهد شد.ولی در صورتی که آزمون ورزش برای شما ضرر داشته باشد،یا طبق نظر پزشک موسسه از دقت کافی برخوردار نباشد مرحله استرس به صورت دیگری با جایگزین نمودن تزریق بعضی داروهای خاص بجای آزمون ورزش انجام می شود.در صورت انتخاب استرس با دارو،داروی مذکور برای شما نسخه خواهدشد.برگه آمادگی انجام اسکن بر اساس نوع استرس انتخاب شده ، در اختیار شما قرار میگیرد.

    

نکات مهم برای انجام اسکن هسته ای قلب:

-         لطفا به دقت تمام نکات مندرج در برگه  امادگی که قبل از اسکن قلب به شما داده می شود را مطالعه نمایید کلیه اطلاعات مورد نیاز شما در این برگه ها اورده شده است. با این وجود اگر پس از مطالعه ی دقیق هنوز هم سوال یا مشکلی داریدمی توانید با شماره تلفن مرکز دربرگه راهنمای بیماران تماس حاصل فرمایید.

-        حتما در ساعت و زمان دقیق نوبت در مرکز اسکن قلب حضور داشته باشید.در صورت تاخیر ممکن است نوبت شما به نفر بعد واگذار شده و ممکن است باعث طولانی شدن زمان مطالعه شما گردد.

-        لطفا از اوردن بیش از یک نفر همراه خود داری فرمایید.( با توجه به استفاده از رادیودارو ، به هیچ وجه خانم های باردار و کودکان را به همراه نداشته باشید.)

نحوه پذیرش در روز موعد انجام اسکن

مراحل انجام اسکن قلب:

الف-مرحله استرس

پس از انجام مراحل پذیرش یک انزیوکت جهت تزریق یا تزریقات بعدی به رگ جلوی ناحیه ارنج شما نصب خواهد شد و پس از آن به اتاق استرس هدایت میشوید.در اتاق استرس تعداد ۱۰ عدد برچسب(chest lead) برای اتصال سیمهای مربوط به دستگاه نوار قلب روی پوست سینه شما،در اطراف ناحیه قلب نصب خواهد شد.و سپس پرسشهایی در مورد سابقه بیماری شما بعمل می آید وفشار خون شما سرعت ضربان قلبتان اندازه گیری شده و نوار قلب شما در آغاز ازمون ثبت می  شود.

پس از این اقدامات برحسب نوع استرسی که برای شما انتخاب شده است،از آزمون ورزش یا تزریق دارو استفاده می شود(برای هر فرد فقط از یک روش استرسی استفاده میشود).

استرس با ورزش: جهت آزمون ورزش بر روی دستگاه تردمیل قرار خواهد گرفت.این دستگاه دارای یک صفحه لاستیکی متحرک شبیه چرخ نقاله است که برروی آن ایستاده و راه می روید.در ابتدا سرعت دستگاه کم و در حد راه رفتن آهسته است ولی در هر ۳ دقیقه شیب نوار در حد ۲ درصد و سرعت حرکت آن حدود ۱٫۲ کیلومتردر ساعت افزایش خواهد یافت.نوار قلب شما در حین ورزش توسط پزشک مشاهده شده وفشار خون شما چک می گردد.در هر زمان که واقعا احساس کردید قادر به ادامه ورزش نیستید یا چنانچه دچار درد سینه،تنگی نفس مفرط،سرگیجه و سر درد شدید و یا در صورتی که به هر دلیل مایل به ادامه ورزش نیستید، با درخواست شماحرکت دستگاه در مدت کمتر از یک دقیقه متوقف خواهد شد.در صورت تحمل آزمون ورزش در زمان مناسب که توسط پزشک معین می شود، پرتو داروی مخصوص قلب به درون آنژیوکت دست شما تزریق شده و یک دقیقه بعد دستگاه به طور تدریجی از حرکت باز می ایستد.

استرس با دارو: داروی مورد نیاز شما قبلا توسط پزشک نسخه شده است.این دارو توسط تکنولوژیست اتاق استرس به صورت آهسته و پیوسته به شما تزریق خواهد شد.قبل و پس از تزریق فشار خون و نوار قلب شما توسط پزشک کنترل می شود.۴ دقیقه پس اتمام مرحله استرس دارویی،تزریق رادیو داروی مخصوص اسکن قلب انجام می شود.

در خاتمه مرحله استرس نیز تا مدتی تحت نظر بوده وسپس بر اساس نوع استرس توسط تکنولوژیست اتاق استرس به سالن انتظار یا به اتاق تصویر برداری هدایت می شوید.کلیه اقدامات در مرحله انجام استرس در حدود ۱۰-۲۰ دقیقه طول می کشد.

ب-مرحله انتظار تا شروع اسکن:

پس از تزریق رادیو دارو و پیش از شروع اسکن قلب،وجود یک تاخیر زمانی مناسب (از حدود ۱۵-۴۵ دقیقه برای بیماران با استرس ورزش یا دوبوتامین تا ۱٫۵-۲ ساعت برای بیماران با استرس دیپریدامول)ضروری است.در صورت استرس با داروی دیپریدامول باید در اتاق انتظار(در قسمت بیماران تزریق شده) قرار گیرد یا در فضای بیرون قدم بزنید.در این مرحله باید از نزدیک شدن طولانی مدت (فاصله کمتر از ۲متر)به افراد دیگر(مگر افرادی که خود تزریق رادیو دارو داشته اند)اجتناب گردد.در صورت لزوم طبق گفته تکنولوژیست مسئول،غذای چربی(مانند خامه) که به همراه دارید،مصرف نمایید.این غذا به خروج داروی اضافی از کبدو کیسه صفرا کمک خواهد کرد و باعث افزایش کیفیت تصویر اسکن می گردد.در صورتی که جهت قدم زدن از سالن خارج می شوید، حتما تا ۱۵ دقیقه بعد مجددا به سالن انتظار بیماران تزریق شده بازگردید ودر این سالن حضور داشته باشید تا به اتاق تصویر برداری فرا خوانده شوید.اگر استرس با ورزش یا دوبوتامین باشد، زمان انتظار شما در این مرحله(از پایان مرحله استرس تا شروع تصویر برداری)بین۱۵ دقیقه تا یک ساعت است و اگر استرس با داروی دیپریدامول باشد زمان انتظار از۱٫۵تا۲٫۵ ساعت متغییر است.

 

ج-مرحله انجام اسکن فاز استرس:

این مرحله توسط دستگاه تصویر برداری SPECT انجام می شود.در اتاق اسکن با یاری کارشناس تکنولوژی پزشکی هسته ای بر روی تخت دستگاه خوابیده(در حالت طاقباز یا خوابیده به شکم)و دستهای خود راجمع کرده و بالای سر خود قرار می دهید.در این مرحله که حدود ۲۰-۲۵ دقیقه طول می کشد.بدن باید در حلت بی حرکت قرار گیرد.جابه جا شدن ،تکان دادن دستها،سرفه کردن و حتی نفس عمیق کشیدن به خاطر جابه جا کردن قلب در فضای قفسه سینه تصویر نهایی قلب را مخدوش کرده وسبب بروز خطاهای تشخیصی می شوند.

در حین تصویر برداری ،دستگاه اشکار ساز در یک مدار گردشی ۱۸۰ درجه تقریبا به فاصله هر ۵ درجه یک تصویر(به مدت تقریبی ۳۵ثانیه)از قلب تهیه کرده و در طی این زمان مجموعا ۳۲ تصویر از قلب در زوایای مختلف به دست خواهد امد.

 

با اتمام تصویر برداری،مرحله اول ازمایش به پایان رسیده وشما تا کسب تکلیف برای مرحله بعد در سالن انتظاردر قسمت بیماران تزریق شده  خواهید بود.پس از مشاهده تصاویر بازسازی شده بر صفحه مانیتور کامپیوتر وتایید کیفی توسط پزشک در صورت نیاز به نوبت بعدی(فاز استراحت)در کارت پزیرش شما علامت زده شده تا مجددا در پذیرش وقت انجام اسکن نوبت استراحت مشخص شود.در مواردی ممکن است نیاز به تصویربرداری مجدد  تاخیری باشد که این امر توسط پزشک و کارشناس مربوطه به شما اعلام می گردد.در این موارد انجام این تصویر برداری ها بیش از ۲۰ دقیقه به زمان کلی مطالعه اضافه نخواهد شد.در صورت وجود همراه وی باید وقت گیری برای اسکن فاز استراحت را انجام دهد و شما در سالن بیماران تزریق شده قرار گیرید.جهت انجام اسکن فاز استراحت  یا اسکن های اضافه همان روز هزینه های اضافی از شما در یافت نخواهد شد.

 

د-مرحله انجام اسکن فاز استراحت:

برای اسکن قلب در مرحله استراحت نیاز به قطع دارو وجود ندارد ولی نیاز است که به مدت ۴ ساعت ناشتا بوده و غذای چرب همراه داشته باشید.

در مجموع کلیه مراحله انجام اسکن از زمان ورود به موسسه پزشکی هسته ای تا تکمیل اسکن مرحله اول و خروج از موسسه در حدود ۶-۴ ساعت به طول خواهد انجامید.

 

گزارش اسکن:

جواب اسکن حداکثر تا ۱ روز بعد از اتمام کلیه مراحل مطالعه آماده خواهد بود ولی در صورتی که بیمار نیاز به گرفتن جواب در زمانی کمتر از این موعد را داد می توان با پذیرش هماهنگ نموده و با تلفن از اماده شدن جواب در وقت هماهنگ  شده اطمینان حاصل نمایید

 

نکاتی در مورد ایمنی بیماران و همراهان:

اسکن قلب یک روش غیر تهاجمی برای بررسی خونرسانی عضله قلب است.در این روش از استرس ورزش یا دارویی و رادیو دارو استفاده می شود. از انجا که کلیه مراحل انجام اسکن تحت نظر پزشک انجام می شود از این لحاظ خطری متوجه بیمار نیست.اشعه موجود در بدن بیمار نیز بسیار اندک بوده و فقط کمی بیشتر از اشعه دریافت شده طبیعی است که بصورت سالیانه از محیط طبیعی اطراف دریافت می شود.انجام این اسکن در خانم های باردار  ممنوع بوده و در زمان شیردهی تا ۱۸ ساعت باید از شیردهی اجتناب ورزید.حفظ فاصله ۲ متر از اطرافیان در مدت ۲۴ ساعت پس از اسکن برای رعایت ایمنی در مقابل اطرافیان کافی است.فاصله کمتر در زمان اندک مانعی ندارد.لازم است در ۲۴ ساعت اول از مواجه نزدیک با خانم باردار یا اطفال زیر ۲ سال پرهیز شود.با این حال لازم است نکات ایمنی دقیقتری را بخصوص در مواجهه با پرسنل این موسسه نیز رعایت نمایید.از انجا که پرسنل این موسسه هر روز با تعداد زیادی از بیمارانی مانند شما مواجه هستند و ممکن است در مدت زمان طولانی اشعه تجمعی دریافتی انها زیاد باشد باید از این مواجه غیر ضروری و نزدیک شدن به انها ویا پرسیدن سوالات غیر ضروری از انها خودداری نمایید و همواره در قسمت بیماران تزریق شده حضور داشته باشید.کلیه اطلاعات لازم در این برگه راهنما نوشته شده است.در صورت نیاز به پرسشهای ضروری اضافه ای کار باید توسط همراه شما صورت گیرد.

 

بانک خون

برای مشاهده ی جزوه ی آموزشی بانک خون به ادامه ی مطلب مراجعه نمایید

ادامه نوشته

باکتری تراریخته ای که بوی عشق می دهد

گروهی از پژوهشگران هندی که در رقابت بین المللی مهدنسی زیستی mit شرکت کرده اند موفق شدند نوعی باکتری را ایجاد کنند که رایحه خوشی که رایحه عشق نامیده اند تولید می کند.

گروهی از دانشجویان موسسه علم و فنون بنگلور با کمک مهندسی ژنتیک نوعی باکتری را ایجاد کردند که این رایحه خوش را تولید می کند.

این دانشجویان این باکتری را در رقابت سالانه مهندسی زیستی که همه ساله توسط موسسه تکنولوژی ماساچوست برگزار می شود ارائه کرده اند.

این باکتری نسبت به هورمون دوپامینی که توسط فرد عاشق ساطع می شود حساسیت نشان می دهد و می تواند تمرکز این انتقال دهنده عصبی را ثبت کند و از خود رایحه بسیار خوشایندی تولید کند.

این رایحه مشابه رایحه ای است که پس از هر باران از خاک بنگلور ساطع می شود.

سرپرست این تیم تحقیقاتی در این خصوص توضیح داد: "کار با انتقال دهنده های عصبی بسیار پیچیده است. تمرکز انتقال دهنده عصبی دوپامین که به هورمون خوش خلقی نیز معروف است در زمانی که فرد عاشق می شود افزایش می یابد و بر روی رایحه بدن (فرومون) اثر می گذارد. به همین علت ما تصمیم گرفتیم نوعی باکتری را اصلاح ژنتیکی کنیم که برای تشخیص این رایحه کاربرد داشته باشد."

براساس گزارش وب مستر پوینت، رایحه ای که خاک بنگلور تولید می کند "ژئوسمین" نام دارد. این رایحه را جلبکهایی که در خاک این منطقه هند زندگی می کنند پس از هر باران تولید می کنند.

این محققان موفق شدند توالی ژنتیکی که ژئوسمین را رمزگذاری می کند شناسایی کنند. سپس آن را وارد ژنوم باکتری "اشیرشیلاکولا" کردند. این باکتری مفید در در روده پستانداران زندگی می کند و همچنین یکی از باکتریهای خاک نیز به شمار می رود.

به این ترتیب دانشجویان هندی باکتری تراریخته جدیدی تولید کردند که نسبت به بوی عشق حساسیت نشان می دهد و می تواند با رایحه ای که ساطع می کند میزان عشق فرد عاشق را اندازه گیری کند.

آزمایشگاه فیزیک پایه

سلف سلف یک عنصر غیر فعال الکترونیکی است که می تواند انرژی الکتریکی را در مجاورت یک هادی و در داخل یک میدان مغناطیسی که به وسیله جریان الکتریکی موجود در هادی به و جود آمده، ذخیره کند. توانایی سلف برای ذخیره انرژی ضریب خود القایی گفته می شود و واحد آن نیز هانری می باشد. یک سلف ایده آل دارای خود القایی است، اما مقاومت اهمی و خاصیت خازنی نداشته و انرژی را نیز تلف نمی کند. یک سلف واقعی را می توان معادل ترکیبی از مقداری خود القایی، مقداری مقاومت اهمی ناشی از مقاومت سیم و کمی نیز خاصیت خازنی در نظر گرفت. در یک فرکانس خاص که معمولاً خیلی بالاتر از فرکانس کار سلف قرار دارد، یک سلف واقعی رفتاری به مانند یک مدار رزونانس خواهد داشت. ( این حالت ناشی از خاصیت خازنی موجود در سلف می باشد ). سلف های دارای هسته مغناطیسی علاوه بر اتلاف انرژی در مقاومت اهمی سیم، ممکن است مقداری تلفات نیز در هسته خود داشته باشند که آن را تلفات هیسترزیس می نامند. همچنین در جریان های زیاد به دلیل غیر خطی بودن، ممکن است تقاوت های دیگری را نیز در مقایسه با رفتار یک سلف ایده ایده آل از خود نشان دهد. بررسی فیزیکی خود القایی ( با واحد هانری ) در اثر شکل گیری میدان مغناطیسی حول یک حامل هادی جریان به وجود می آید و همواره با تغییرات جریان در هادی مقابله می کند. جریان الکتریکی در هادی ، یک شار مغناطیسی متناسب با جریان می سازد. بروز یک تغییر در این جریان موجب تغییر در شار مغناطیسی می شود که طبق قانون فارادی یک نیروی محرکه الکتریکی ( EMF ) در جهت عکس تولید کرده و این نیرو در مخالفت با این تغییر به وجود آمده، عمل می کند. ضریب خود القایی مقیاسی است برای اندازه گیری مقدار EMF تولید شده در ازای یک واحد تغییر در جریان. برای مثال یک سلف با ضریب خود القایی یک هانری، به ازای تغییر جریان با نرخ 1 آمپر بر ثانیه، 1 ولت EMF تولید می کند. تعداد حلقه ها، اندازه هر حلقه و جنس سیم پیچیده شده، همگی در خود القایی سلف مؤثرند. مثلاً شار مغناطیسی پیوندی میان حلقه ها می تواند با پیچیدن هادی به دور ماده ای با ضریب نفوذ پذیری بالا مانند آهن افزایش پیدا کند. این کار می تواند فرکانس را تا 2000 برابر افزایش دهد. مدل هیدرولیکی جریان الکتریکی را می توان با استفاده از یک تشبیه هیدرولیکی مدل سازی کرد. یک سلف را می توان به صورت یک چرخ طیار که تحت تاثیر یک توربین سنگین آبی می چرخد، تصور نمود. در ابتدا که جریان آب برقرار می شود، توربین در حالت ایستا قرار داشته و تا زمانی که کاملاً شروع به چرخش نکرده است، در برابر جریان آب ( جریان الکتریکی ) سد ایجاد می کند و فشار زیادی ( ولتاژ ) را در جهت عکس به وجود می آورد. همچنین زمانی که توربین در حال چرخش است، اگر وقفه ای ناگهانی در جریان آب به وجود آید، توربین همچنان با اینرسی به چرخش خود ادامه می دهد و فشار زیادی را در جهت ادامه یافتن جریان اعمال می کند. ساختمان سلف یک سلف معمولاً از یک سیم پیچ ساخته شده از یک ماده هادی - معمولاً سیم مسی – که بر روی هسته ای از هوا یا ماده ای فرومغناطیسی پیچیده شده، ساخته می شود. مواد تشکیل دهنده هسته با ضریب نفوذپذیری بیشتر از هوا، میدان مغناطیسی را افزایش داده و آن را کاملاً در سلف محبوس می کنند و به این وسیله باعث افزایش خود القایی می شوند. به منظور جلوگیری از ایجاد جریان گردابی، سلف های فرکانس پایین مانند ترانسفورماتور ها با هسته هایی از فولاد ورقه ورقه شده ساخته می شوند. در فرکانس های بالاتر از صوت، فريت های نرم به طور گسترده ای به عنوان هسته مورد استفاده قرار می گیرند زیرا بر خلاف آلیاژ های معمولی آهن که در فرکانس های بالا انرژی زیادی را تلف می کنند، تلفات زیادی ندارند و این به دلیل منحنی هیسترزیس باریک آن ها می باشد و اینکه مقاومت اهمی این نوع هسته ها از برقراری جریان گردابی جلوگیری می کند. سلف ها در شکل های مختلفی موجود می باشند. بیشتر آن ها به شکل یک سیم عایق شده ( سیم لاکی ) که بر روی یک بوبین از جنس فریت پیچیده شده است و دو سر سیم ها در بیرون آن آزاد هستند، ساخته می شوند و حال آنکه در بعضی دیگر، سیم پیچ به طور کامل در فریت قرار می گیرد که این گونه سلف ها را حفاظت شده ( shielded ) می نامند. دسته ای از سلف ها دارای هسته متغیر می باشند که این امکان، قابلیت تغییر دادن ضریب خودالقایی سلف را فراهم می سازد. گاهی برای مانع شدن از عبور فرکانس های بسیار بالا، سلف ها را به صورت یک استوانه از جنس فریت ساخته و بر روی سیم ( طوری که سیم از میان آن عبور کند ) قرار می دهند. مشخصه هاي سلف خودالقايي مهم ترين مشخصه سلف ، خود القايي آن مي باشد . خود القايي يك سلف مخالفت آن سلف را در مقابل تغيير جريان الكتريكي نشان مي دهد . كيفيت يك سلف با طول معيني از يك سيم هادي ساخته مي شود . بنابراين داراي مقاومت نيز مي باشد. بنابراين يك سلف واقعي از يك سلف ايده آل و يك مقاومت سري با آن تشكيل شده است . كيفيت يك سلف نسبت راكتانس سلف به مقدار مقاومت آندر فركانسي خاص مي باشد . ماكزيمم فركانس كاري ( فركانس رزنانس ) با افزايش فركانس ، راكتانس سلف افزايش مي يابد. در عمل اين افزايش در امپدانس سلف تا فركانس مشخصي صورت مي گيرد و از اين فركانس به بالا اثر خازن هاي پراكنده در سلف ظاهر مي گيردد و امپدانس سلف كاهش مي يابد . بررسی سلف در مدار های الکتریکی یک سلف با تغییرات جریان مخالفت می کند. سلف ایده آل در برابر جریان ثابت نباید از خود مقاومت نشان دهد اما به هر حال تنها مقاومت سلف های ساخته شده از ابررسانا ها می تواند صفر باشد. در حالت کلی، رابطه میان ولتاژ متغیر با زمان V(t) در یک سلف با اندوکتانس L و با جریان متغیر با زمان i(t) به صورت یک معادله دیفرانسیل بیان می شود: وقتی که یک جریان متناوب سینوسی ( AC ) از سلف می گذرد، یک ولتاژ سینوسی در آن القا می شود. دامنه ولتاژ متناسب است با حاصلضرب دامنه جریان (IP ) و فرکانس جریان ( f ). در این حالت، فاز جریان، 90 درجه از ولتاژ عقب تر است. اگر یک سلف به وسیله یک مقاومت با مقدار R به یک منبع جریان DC متصل شود، و سپس منبع جریان اتصال کوتاه گردد، رابطه دیفرانسیلی زیر نشان می دهد که جریان گذرنده از سلف، به صورت یک منحنی نمایی نزولی دشارژ می شود: آنالیز مدار در حوزه لاپلاس وقتی در تحلیل مدار از تبدیل لاپلاس استفاده می شود، تبدیل امپدانس یک سلف ایده آل بدون جریان اولیه در حوزه s به صورت زیر نشان داده می شود: L مقدار امپدانس و S فرکانس مختلط می باشد. اگر سلف جریان اولیه داشته باشد، آن را می توان به صورت های زیر نشان داد: 1-اضافه کردن یک منبع ولتاژ سری شده با سلف با مقدار زیر (به یاد داشته باشید که پلاریته منبع بر خلاف جهت جریان اولیه باشد) 2- با اضافه کردن یک منبع جریان موازی با سلف با مقدار زیر: L مقدار امپدانس و I0 جریان اولیه سلف می باشد شبکه های سلفی سلف ها در یک آرایش موازی که همگی اختلاف پتانسیل ( ولتاژ ) یکسانی دارند. اندوکتانس معادل (Leq ):   جریان در سلف های سری شده یکسان است، اما ولتاژ هر کدام از آن ها می تواند متفاوت باشد. مجموع اختلاف پتانسیل ها برابر است با ولتاژ کل. اندوکتانس معادل:   این روابط ساده، تا زمانی درست هستند که القای مغناطیسی متقابل بین سلف ها وجود نداشته باشد. انرژی ذخیره شده: انرژی ذخیره شده در سلف، برابر است با مقدار کار مورد نیاز برای برقراری جریان در سلف و ایجاد میدان مغناطیسی. و از رابطه زیر به دست می آید: عملکرد در RF در فرکانس های بالا، سلف های واقعی دارای اجزای پارازیتی می باشند و این باعث کاهش کارایی آن ها می شود. سیمی که سلف از آن ساخته شده است، دارای مقاومت اهمی بوده و این مقاومت، ضریب Q را کاهش می دهد. ظرفیت خازنی میان حلقه های سلف، باعث تغییر در عملکرد الکتریکی در نزدیکی فرکانس رزونانس سلف می شود. یک سلف را می توان در RF، با یک سلف ایده آل سری شده با یک مقاومت و یک خازن موازی شده با این دو المان نشان داد. ضریب Q یک سلف ایده آل، بدون در نظر گرفتن اندازه جریان موجود در سیم پیچی، فاقد تلفات می باشد. هر چند سلف های معمولی دارای مقاومت اهمی ناشی از فلز سیم پیچی هستند. از آنجایی که مقاومت سیم پیچی همانند یک مقاومت سری شده با سلف به نظر می رسد، معمولاً مقاومت سری نامیده می شود. مقاومت سری شده با سلف، جریان الکتریکی داخل سیم پیچ را به حرارت تبدیل می کند و به این ترتیب باعث افت کیفیت خودالقایی می شود. ضریب کیفیت ( یا Q ) یک سلف، نسبت رآکتانس سلفی به مقاومت اهمی در یک فرکانس معین بوده و معیاری برای سنجش بازدهی آن می باشد. هر قدر میزان ضریب کیفیت سلف بالاتر باشد، به رفتار یک سلف ایده آل و بدون تلفات نزدیکتر می شود. ضریب Q یک سلف، از طریق فرمول زیر به دست می آید که در آن R مقاومت الکتریکی داخلی و ωL رآکتانس سلفی و یا خازنی در فرکانس رزونانس می باشد. با استفاده از یک هسته فرومغناطیسی، با همان میزان مس، خود القایی به شدت افزایش پیدا می کند. به هر حال هسته ها تلفاتی را که با افزایش فرکانس بیشتر می شوند، کاهش می دهند. نوع ماده هسته، برای بدست آوردن بهترین نتیجه در باند فرکانسی مورد نظر انتخاب می شود. در VHF یا فرکانس های بالاتر، از هسته هوا استفاده می شود. ممکن است در جریان های بالا، به دلیل کاهش چشم گیر خود القایی، سلف های پیچیده شده بر روی یک هسته فرومغناطیسی به اشباع روند. با استفاده از هسته هوا، می توان از این پدیده جلوگیری نمود. یک سلف با هسته هوا و با طراحی مناسب، می تواند دارای ضریب کیفیت برابر با چند صد باشد. یک سلف تقریباً ایده آل ( با Q میل کننده به سمت بی نهایت ) را می توان با غوطه ورکردن یک سیم پیچ ساخته شده از آلیاژ ابر رسانا در هلیوم مایع و یا نیتروژن مایع ساخت. این کار، سیم را فوق العاده خنک کرده و باعث از بین رفتن مقاومت اهمی سیم پیچ می شود. زیرا یک سلف ساخته شده از ابررسانا، واقعاً بدون تلفات بوده و می تواند مقدار زیادی انرژی الکتریکی را درون میدان مغناطیسی احاطه کننده، ذخیره کند. دلیل به وجود آمدن راکتانس در سلف باید نخست توضیحات مختصری در مورد اینکه سلف در جریانات ac چه عکس العملی دارد را گفت.در جریانات ac سلف در اطراف خود یک میدان درست می کند که این میدان بر خود آن هم اثر می گذارد و هر نقطه از سلف تحت تاثیر آن میدان قرار می گیرد.سلف در این حالت مانند کسی است که هم اطراف خود راآتش می زند و هم خود را.بر اثر این میدان یک جریان الکتریکی در سلف به وجود می آید که با جریانی که از منبع وارد سلف می شود اختلاف فاز دارد و این اختلاف فاز ،هر دو جریان را در مقابل هم قرار می دهد،که این ،در مقابل هم قرار گرفتن، یعنی سد کردن راه همدیگر(طبق قانون رانش بارهای هم نام) .و تعیین شدّت جریان حاصله از میدان در سیم پیچ بستگی دارد به جریان منبع و ضریب خود القایی سلف.در این میان هر چه ضریب خود القایی و فرکانس یا هر دوی آنها بیشتر باشد، جریان حاصله از تاثیر میدان بر سیم پیچ هم بیشتر خواهد بود . هر چه جریان حاصله از میدان بیشتر باشد،توان ایستادگی در برابر جریان منبع را بیشتر دارد و از عبور الکترون های بیشتری جلوگیری می شود و به دلیل اینکه در سلف مانند مقاومت برای کاهش جریان تلفات صورت نمی گیرد(از تلفات جزئی صرف نظر می کنیم در این بیان و کلّی می گوییم)به این مقاومت آن مقاومت ظاهری گویند یا همان راکتانس. وسایل آزمایش: برد ، مقاومت 1kΩ ،سیم رابط، سیم پیچ های 500 و 1000 دور ، هسته ترانفور ماتور، مولتی متر ، منبع تغذیه مستقیم، فانکشن ژنراتور ، لامپ 110 ولت. شرح عملی آزمایش: قسمت1) خاصيت خوى القايي هنگام قطع مدار: ابتدا مداری مطابق شکل روبرو بسته شد سپس به آن ولتاژ 10 ولت مستقیم اعمال شد.سپس کلید k قطع شد و مشاهده شد که در هردو هنگام قطع و وصل شدن لامپ جرقه ای(یک لحظه کوتاه روشن می شود) می زند. دلیل این امر مسلماً به خاطر جریان خودر القا می باشد یعنی هنگام قطع و وصل شدن مدار جریانی در خود سیم پیچ و یا مدار به وجود می آید که با عامل کاهش ولتاژ مخالفت می کند پس جریانب در مدار بوجود می آید که این جریان همان جریان خود القا می باشد. این آزمایش هم برای سیم پیچ 500 دور و هم 1000 دور انجام شد ولی در حالتی که سیم پیچ 1000 دور شد چراغ به صورت پر نورتر چشمک زد و دلیل آن به خاطر بزرگ بودن طول مدار می باشد و به مراتب ایجاد جریان خود القا قوی تر می باشد. قسمت 2) سیم پیچ در جریان متناوب: مداری به صورت شکل خواسته شده بسته شد و برای فرکانس های 1 تا 10 کیلو هرتز در قدم های 1 کیلو هرتز انجام شد .البته در تمامی این موارد ولتاژ همواره برابر 3ولت نگه داشته شد.در هر مرحله ولتاژ خازن و سلف جداگانه اندازه گیری و در جدول (1) ثبت شد. وهم چنین تمامی این موارد برای هر دو سلف 500 و1000دور به طور جداگانه انجام شد. سپس نمودار XL بر حسب فرکانس برای هر دو سلف نیز رسم و به ضمیمه کار پیوست شد. قسمت3) اتصال سری و موازی سیم پیچ ها: دو مدار خواسته شده ،هر کدام را به طور جداگانه بسته شد و به آنها فرکانس 5KHZ اعمال شد. مقادیر ولتاژ خازن و ولتاژ مقاومت محاسبه و در  جدول (2) ثبت شد. جداول: N=500 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 f(KHZ) 1.66 1.76 1.88 2 2.14 2.30 2.46 2.57 2.70 2.80 VR(v) 2.31 2.23 2.14 2.2 1.88 1.72 1.51 1.22 0.907 0.499 VL(v) 0.00166 0.00176 0.00188 0.002 0.00214 0.0023 0.00246 0.00257 0.0027 0.0028 I=VR/R 1391.566 1267.045 1138.298 1100 878.5047 747.8261 613.8211 474.7082 335.9259 178.2143 XL=VL/I   N=1000 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 f(KHZ) 0.62 0.69 0.77 0.87 0.99 1.16 1.39 1.68 2.07 2.54 VR(v) 2.85 2.83 2.81 2.77 2.73 2.68 2.58 2.33 2.06 1.340 VL(v) 0.00062 0.00069 0.00077 0.00087 0.00099 0.00116 0.00139 0.00168 0.00207 0.00254 I=VR/R 4596.774 4101.449 3649.351 3183.908 2757.576 2310.345 1856.115 1386.905 995.1691 527.5591 XL=VL/I جدول های (1) موازی سری نوع اتصال 2.47 0.74 VR 1.42 2.81 VL 0.00247 0.00074 I=VR/R 525.9 3797.3 XL=VL/I 0.016748 0.120933 L=XL/ω جدول (2)   محاسبات و خطاها: قسمت 2) برای n=500 داریم: شیب خط کمترین شیب : شیب خط بهترین شیب : شیب خط بیشترین شیب :   برای n=1000 داریم: شیب خط کمترین شیب : شیب خط بهترین شیب : 452.13 شیب خط بیشترین شیب : 20.48 32.93 قسمت 3) باتوجه به اینکه فرکانس 5KHZ می باشد مقدار w برابر است با: w=2pf Þw=2*3.14*5000=31400 دیگر موارد خواسته شده براحتی و باکمک رابطه های آمده در جدول قابل محاسبه است. حال برای محاسبه ی خطای L داریم:   پرسشها: 1)  با مقادیر L بدست آمده در آزمایش توضیح دهید که چرا رسم منحنی های شارژ و دشارژ سلف به روش مستقیم (اندازه گیری جریان لحظه ای سلف) تا اندازه ای مشکل است؟ با توجه به ثابت زمانی بدست آمده آنقدر این ثابت زمانی کوچک است که نمی توان عملاً آنرا محاسبه کرد و همچنین مقدار جریان را درصورتی که بخواهیم عملی بدست آوریم مقدار خطا نیز افزایش می یابد. 2)  آیا وجود یا عدم وجود هسته تاثیری در آزمایش دارد؟ توضیح دهید. بله زیرا مقدار ضریب خود القا به هسته، تعداد دور سیم پیچ و طول آن رابطه دارد که با تغییر هسته مقدار L نیز تغییر خواهد کرد. 3)  آیا شکل هسته تاثیری در مقدار L دارد؟ توضیح دهید. با توجه به رابطه L=mN2A/l پس در صورتی تغییر شکل هسته به گونه ای که به مساحت آن تغییری ایجاد شود پس در ضریب خود القا نیز تاثیر دارد.    

انواعی از سوخت های طبیعی

بر اساس این گزارش، دانشمندان در فرآیند تولید این سوخت طبیعی از دو نوع باکتری برای تبدیل ترکیب نور خورشید و دی‌ اکسید کربن و تولید نوعی هیدروکربن استفاده کردند. این هیدورکربن نیز پس از انجام یک سری فعل و انفعالات می‌تواند به سوخت تبدیل شود که از سوی دانشمندان فرآیند «تولید فنا ناپذیر» نامگذاری شده است.

مواردی از این چشم انداز:

1- دانشمندان با استفاده از باکتری‌ها موفق به تولید سوخت از دی اکسیدکربن و نورخورشید شدند.

این فرآیند در ابتدا با کمک باکتری‌ای به نام « Synechococcus» آغاز می‌شود که دی اکسید کربن را با استفاده از انرژی نور خورشید تبدیل به نوعی شکر می‌کند. این شکر نیز با کمک باکتری دیگری به نام « Shewanella» بدل به سوخت می‌شود.

این باکتری، شکر تولیدی را مصرف و نوعی اسید چرب تولید می‌کند. در ادامه این فرآیند، این اسید چرب بدل به کتون می‌شود که سوخت ارگانیک به شمار می‌رود. در نهایت، این کتون با انجام دادن یک سری فعل و انفعالات شیمیایی تبدیل به گازوئیل می شود.

این کشف از آنجایی دارای اهمیت بسیار است که در اتمسفر کره زمین دی اکسیدکربن به وفور یافت می شود و البته رایگان است و اگر این کشف به مرحله تولید انبوه برسد، می تواند به مقدار بسیار زیادی به کاهش آلودگی‌های زیست محیطی کمک کند.

گفتنی است، این کشف مربوط به تز دکترای خانم جانیکا فریس، دانشجوی رشته بیوشیمی است.

2جلبک های ریز(Microalgae) و تولید سوخت:

برای تولید سوخت از جلبک ویژگی هایی باید مورد توجه قرار گیرند ، که شامل دارا بودن میزان زیاد چربی ،  توانایی رشد در بیشتر مکان ها و داشتن رشد سریع است. بیودیزل می تواند طی واکنش هر منبع روغنی و چربی با الکل تولید شود. برای تولید بیودیزل تری گلسیرید ها با متانول طی واکنش ترانس استریفیکاسیون واکنش داده که طی آن اسید چرب یا متیل استر تولید می شود. منابع بازی قوی مثل هیدروکسید سدیم (NaOH) و هیدروکسید پتاسیم (KOH) بطور معمول بعنوان کاتالیست برای افزایش میزان تولید بیودیزل استفاده می شوند. طی تولید بیودیزل در ابتدا سه مولکول اسید چرب با یک مولکول گلیسرول استریفیه شده و تولید تری گلیسرول می کند. طی واکنش ترانس استریفیکاسیون به ازای هر مولکول تری گلیسیرید نیاز به 3 مول الکل است. لیپاز نیز می تواند بعنوان کاتالیست برای تولید بیشتر استفاده شود ، که هزینه بالای آن انجام این امر را کم می کند. کاتالیز توسط قلیا در دمایی حدود 60 درجه و تحت فشار اتمسفر انجام می شود ، و زمان لازم برای انجام واکنش 60 دقیقه است. در پایان واکنش ها بیودیزل توسط شستشوی مکرر بوسیله آب و دفع متانول و گلیسرول بازیافت می شوند

3محققان سوئدی در راستای برنامه "تحقیق برای سوخت آینده" ، این بار برای طرح خود به جای چاههای نفت ساحلی از دریا الهام گرفتنه اند جایی که جلبک های سبز- ابی رشد می کنند.

محققان دانشگاه KTH استکهلم از جلبکهای سبز-آبی و نورخورشید،دی اکسید کربن و باکتری برای تولید بوتانول که میتواند به عنوان سوخت برای وسائل نقلیه مورد استفاده قرار گیرد، استفاده میکنند.

نکته مثبت بوتانول این است که مواد اولیه آن به فراوانی یافت شده و تجدید پذیر هستند و نیز بوتانول را میتوان به میزان 20 برابر بیشتر از ساقه نیشکر یا ذرت بدست آورد.

پاول هدسون، محقق دپارتمان بیوتکنولوژی دانشگاه KTH  که سرپرستی این تحقیق را بر عهده دارد در این باره می گوید :"با استفاده از اصلاح ساختار ژنتیکی سیانو باکتری ها (باکتری های قند ساز) توانستیم متابولیسم طبیعی جلبک را با تولید بوتانول پیوند دهیم . ما از طریق اصلاح ژنهای مربوطه در زنوم سیانو باکتری ها توانستیم سلولهای جلبک را فریب دهیم تا انها به جای پروسه طبیعی خود بوتانول تولید کنند."

این تیم نشان داد که میتوان از طریق تغییرات محیط اطراف میتوان تولید بوتانول را کنترل کرد و این فرصت هایی را برای تغییر میزان بوتانول در زمانهای خاصی در طول روز در به وجود می آورد.

4   اتانول يا الکل اتيليک مايعي زلال و بي رنگ بوده و به آساني مي سوزد و از احتراق آن آب و گاز کربنيک حاصل مي شود.

   هزينه توليد اتانول، نسبت به قيمت مواد اوليه، قيمت تحويل آن به بخش فرايند و همچنين تركيب مواد اوليه، حساسيت بالايي دارد. بنابراين، موفقيت در توليد اتانول و رقابت آن با بنزين مي‌تواند به موقعيت جغرافيايي منطقه، نوع آب و هوا، روش توليد، خواص محصولات كشاورزي و نوع ضايعات آنها بستگي داشته باشد. سيستمي كه براساس هزينه پايين مواد اوليه، دسترسي آسان به مواد اوليه و استفاده از محصولات جانبي تأسيس شده باشد، ممكن است توجيه اقتصادي داشته باشد.

استفاده از ضايعات گياهي و سلولزي سبب كاهش آلودگيهاي زيست محيطي و بهبود وضعيت بهداشتي جامعه مي‌گردد . يكي از مهمترين مشكلات زيست محيطي، گرم شدن كرة زمين بدليل مصرف زياد سوختهاي فسيلي مي‌باشد، استفاده از سوختهاي جايگزين سوختهاي فسيلي در توقف اين پديدة نامطلوب مؤثر مي‌باشد .

  سلولز فراوانترين ماده آلي موجود بر روي كرة زمين مي‌باشد . تودة زيستي گياهي بيشتر از سه تركيب سلولز (40%)، همي سلولز (33%) و ليگنين (23%) تشكيل شده است.

    تخمين زده مي‌شود كه در حدود 1010 ×4 تن سلولز در سال بوسيلة گياهان آلي توليد مي‌شود. يا به عبارتي به ازاي هر نفر در هر روز 70 كيلوگرم سلولز سنتز مي‌شود. بنابراين كاربرد آنزيمهايي كه توانايي تغيير و تبديل در سلولز را داشته باشند مورد توجه قرار گرفته است . اگر بتوان با فرايندي كارآمد و اقتصادي سلولز موجود در ضايعات گياهي و كشاورزي را به قندهاي ساده و قابل تخمير همچون گلوكز تبديل كرد، تحولي بزرگ در صنايع غذايي و توليد سوختهاي طبيعي جايگزين شونده نظير اتانول روي خواهد داد .

انانول را مي توان به روشهاي شيميايي و نيز روشهاي بيولوژيكي توليد كرد . در روشهاي شيميايي از هيدراسيون مستقيم ( سنتز ) و در روشهاي بيولوژيكي از تخمير نشاسته ، سلولز و همي سلولز توسط ميكروارگانيسم ها ،اتانول توليد مي شود .

 در روش تخميري چون اتانول از تخمير مواد طبيعي مانند گياهان قندي، نشاسته اي و سلولزي حاصل مي شود، اصطلاحاً به آن بيواتانول گفته مي شود. براين اساس بايد گفت که بيواتانول الکلي است که از تخمير يا تقطير مواد اوليه متعددي به دست مي آيد و تفاوت آنها در آن است که قندها معمولاً به طور مستقيم و توسط ميکروارگانيسم ها به اتانول تبديل مي شوند ولي مواد نشاسته اي و سلولزي بايد ابتدا هيدروليز شده و به قند تبديل شوند و نهايتاً پس از تخمير به اتانول تبدیل شوند.

در حال حاضر، افزون‌بر 98 درصد از اتانول توليدي در جهان، با استفاده از روش تخمير قندها، حاصل مي‌شود.

منابع توليد اتانول تخميري ( بيواتانول ) را مي توان در3 گروه دسته بندي كرد:

ـ قندهاي ساده : نيشكر ، چغندر و ملاس

ـ مواد نشاسته اي : سيب زميني ، حبوبات و ذرت

ـ مواد ليگنوسلولزي : چوب ، ضايعات كشاورزي ( كاه گندم و برنج ، ساقه ذرت ، باگاس نيشكر) . كاغذهاي باطله ، ضايعات چوبي وغیره .

روش‌‌هاي توليد اتانول از مواد ليگنوسلولزي

در حال حاضر،پنج روش متداول ارائه مي‌شود كه از ميان اين روش‌ها، به نظر مي‌رسد فرايند آبكافت و تخمير همزمان از لحاظ اقتصادي و بازدهي، روش مناسب‌تري باشد.
- فرايند هيدروليز اسيدي (رقيق) خنثي‌سازي و تخميز
- هيدروليز اسيد (غليظ) خنثي‌سازي - تخمير
- فرايند آبكافت و تخمير همزمان سلولز (SSF)
- تخريب آمونياكي هيدروليز آنزيمي  - تخمير
- تخمير اسيدي و تخمير توسط ميكروارگانيسم‌هاي ترانس ژنتيك شده

برای توليد گلوكز از مواد سلولزي و تبديل آن به اتانول مراحل زير انجام مي‌گيرد

•        توليد انبوه آنزيم سلولاز ميكروبي

•        جداسازي ميكروارگانيسمهاي توليد كننده سلولاز

•        تغييرات اوليه بر روي تودة زيستي حاوي سلولز

•        مرحله ساكاريفيكاسيون (Saccharification)

•        مرحله توليد اتانول

توليد انبوه آنزيم سلولاز ميكروبي

 موفقيت طرح تبديل ضايعات سلولزي به مواد قندي و سوختي در گرو توليد موفقيت آميز و با صرفه آنزيم سلولاز مي باشد. توليد سلولاز، پر هزينه ترين قسمت اين فرايند مي باشد كه در حدود 40% هزينه كل را شامل مي شود. به همين سبب تحقيقات بسياري جهت كاستن هزينه توليد آنزيم در جريان است.

بايد به اين نكته توجه داشته باشيم كه آنزيم سلولاز يك آنزيم خاص نيست و يك سيستم آنزيمي شامل سه قسمت عمده مي باشد:

1- آنزيم Endo - ß- glucanase كه زنجيره سلولزي را به طور پیوسته مي شكند و حاصل عمل آن گلوكز و Cello – oligo Saccharides مي باشد.

2- آنزيم Exo - ß - glucosidase كه به انتهاي غير احيا كننده زنجيره سلولزي حمله كرده و توليد سلوبيوز مي كند.

3- آنزيم ß – glucosidase كه سلوبيوز را به گلوكز تبديل مي كند

جداسازي ميكروارگانيسمهاي توليد كننده آنزیم سلولاز

•        قارچها مهمترين گروه توليد كننده اين آنزيم هستند اگر چه گزارشاتي هم درمورد باكتريها و آكتينوميست‌هاي توليد كننده اين آنزيم وجود دارد. مهمترين قارچهاي توليد كننده اين آنزيم متعلق به جنسهاي Trichoderma و Aspergillus مي‌باشند

•        براي جداسازي ميكروارگانيسمهاي فوق تكنيكهاي خاصي وجود دارد كه توضيح آن خارج از حوصله اين بحث مي‌باشد .

•        پس از جداسازي ميكروارگانيسم مناسب،  مي‌توان با استفاده از عمل موتان زايي به ميكروبهايي دست پيدا كرد كه توان زياد تري جهت توليد آنزيم سلولاز داشته باشند. جهت موتان زايي مي‌توان از اشعة UV و ماده (NTG) nitrosoguanidine استفاده كرد .

•        بسياري از سويه‌هايي كه امروزه جهت توليد آنزيم سلولاز به كار برده مي‌شوند موتانهاي حاصل از Trichoderma reesei مي‌باشند .

•        امروزه با استفاده از روشهاي مهندسي ژنتيك به سويه‌هايي دست يافته‌اند كه توانايي بيشتري جهت توليد اين آنزيم دارند. همچنين دانشمندان با دستكاري ساختار پروتئيني اين آنزيمها، آنزيمهايي بسيار مقاوم به حرارت كه فعاليتشان در دماهاي بالا متوقف نمي‌شود توليد نموده‌اند .پس ا ز انتخاب سوية مناسب بايد آن را در محيط كشت ويژه رشد داد تا در حين رشد به توليد آنزيم بپردازد. جهت اين كار از محيطهايي مثل آب پنير، باگاس و كاه برنج استفاده شده است. محيطهاي نامبرده شده ارزان و در دسترس مي‌باشند. اما جهت اين كار محيطهايي مخلوط از چند سوبسترا تهيه گرديده كه نسبتاً گران ولي كارآمد مي‌باشند.

تغييرات اوليه بر روي تودة زيستي حاوي سلولز

•        تودة زيستي (Biomass) ليگنوسلولزي حاوي سلولز، همي سلولز، ليگنين و خاكستر مي‌باشند كه در ساختماني پيچيده با هم ارتباط دارند .

•        اعمال اوليه يا Pre-treatment  بر روي اين مواد سبب افزايش سلولز كريستالينه شده و همزمان با آن سبب برداشت عوامل مهاري آنزيم نظير ليگنين مي‌شود.  Pre-treatment سبب افزايش سطح تماس سلولز با آنزيم و متعاقباً عملكرد بهتر آنزيم مي‌شود .

•        Pre-treatment را مي‌توانيم به دو روش انجام دهيم: استفاده از مواد قليايي و استفاده از بخار فشرده.

•        Pre-treatment قليايي با استفاده از هيدروكسيد سديم انجام مي‌گيرد. نسبت قليايي مصرفي نسبت به تودة زيستي براي توليد مناسب حدود 1 به 12/ . مي باشد كه در دماي 80 تا 0C100و به مدت بيش از 2 – 5/1 ساعت انجام مي‌پذيرد. استفاده از بخار فشرده جهت تغيير سلولز زماني به كار مي‌رود كه استفاده از قليا پاسخگو نباشد .

مرحلة ساكاريفيكاسيون (Saccharification)

•        در اين مرحله مي‌توان آنزيم سلولاز توليد شده را خالص سازي كرد يا بدون خالص سازي محيط كشت حاوي آن را به عنوان محيط حاوي سلولاز به كار برد. تودة زيستي كه از مرحلة قبل بدست آمد را تحت آنزيم سلولاز قرار مي‌دهند. آنزيم سلولاز با فعاليت خود سبب شكسته شدن پيوند بين مولكولهاي گلوكز شده و آنها را آزاد مي‌كند. اين عمل را مي‌توان به صورت توليد غير پيوسته يا پيوسته انجام داد .

•        هر چه زمان تماس و ميزان آنزيم سلولاز بيشتر باشد در نهايت قند بيشتري توليد مي‌گردد.

•        جهت بازيافت قند توليد شده تكنيكهاي چندي پيشنهاد گرديده است اما هم اكنون بهترين روش استفاده از Reverse osmosis مي‌باشد .

•        كار ديگري كه در اين مرحله مي‌توانيم انجام دهيم بازيافت آنزيم سلولاز موجود در محيط مي‌باشد. از آنجا كه آنزيمها همانند كاتاليزور عمل مي‌كنند و در پايان واكنش دست نخورده باقي مي‌ماند مي‌توانيم آنها را جداسازي نموده و در موارد ديگر آنها را بكار ببريم. تكنيكهاي كروماتوگرافي مهمترين روشها برای جداسازي آنزيم فوق مي‌باشند .

5تولید سوخت خودرو از سیب زمینی

وسط محققان کشور محققان مرکز تحقیقات بیو انرژی دانشگاه تربیت مدرس از ضایعات سیب زمینی بیواتانول برای سوخت خودروها تولید کردند که کاربردی کردن آن در خودروها موجب بهبود احتراق در موتور خودروها می شود.

جمال فیاضی- از محققان این پروژه تحقیقاتی در گفتگو با مهر با اشاره به اجرای این پروژه در مرکز تحقیقات بیو انرژی دانشگاه تربیت مدرس، افزود: در این پروژه با طراحی دستگاهی موفق به تولید بیواتانول از ضایعات سیب زمینی شدیم.

وی با تاکید بر اینکه از هر دانه روغنی می توان بیودیزل تولید کرد، اظهار داشت: هر دانه روغنی مانند مواد سلولزی و نیشکر که قابلیت تخمیر را داشته باشند می توان به عنوان منبع تولید بیواتانول از آن استفاده کرد.

فیاضی با بیان اینکه در این تحقیقات از سیب زمینی برای تولید بیواتانول استفاده شد، یادآور شد: در این پروژه تحقیقاتی با طراحی و ساخت دستگاهی از ضایعات سیب زمینی بیواتانول تولید کردیم.

این محقق با اشاره به عملکرد این دستگاه خاطر نشان کرد: این دستگاه ضایعات سیب زمینی را تخمیر و آن را تبدیل به بیو اتانول می کند. بیو اتانول سوخت جایگزین بنزین است که در حال حاضر در دنیا به صورت افزودنی به بنزین استفاده می شود.

وی بهسوزی خودروها را از مزایای استفاده از بیواتانول نام برد و ادامه داد: از مهمترین کارکردهای بیواتانول این است که عدد اکتان بنزین را افزایش می دهد این امر باعث بهسوزی در فرآیند احتراق موتورهای بنزینی می شود.

فیاضی کاربری آسان از این بیو اتانول در خودروهای بنزینی را از مزایای این سوخت نام برد و توضیح داد: برای استفاده از بیواتانول های تولید شده به عنوان سوخت خالص و یا ترکیب در نسبت های مختلف با سوختهای فسیلی لازم است در موتورهای دیزلی و یا بنزینی تغییراتی ایجاد کرد.

وی اضافه کرد: در صورتی که در نسبت های 2 تا 5 درصد از این بیواتانول استفاده شود نیاز به ایجاد تغییر خاصی در موتور نیست.

6 تولید پروتئاز بوسیله میکروارگانیسم ها

پروتئازها یکی از سه خانواده اصلی آنزیم های تولیدی در مقیاس صنعتی هستند و 60 درصد فروش جهانی را به خود اختصاص داده اند و در صنایع ابریشم ، کاغذ ، چرم ، فرآورده های گوشتی و..... کاربرد دارند . پروتئاز در تمام موجودات زنده ، گیاهان ، حیوانات و میکروارگانیسم ها تولید می شوند . با این حال استخراج پروتئاز میکروبی به دلیل هزینه کمتر ، سرعت بیشتر و عدم آسیب به موجود زنده و اکوسیستم بسیار مورد توجه است . با این حال نه تنها این گروه از آنزیم ها بسیار پر اهمیت می باشند بلکه رسیدن به حداکثر بازده نیز مهم است . اینکه از چه دستگاه ها و ابزاری برای رسیدن به هدف استفاده کنیم ، کمتر از خود هدف نیست .

استفاده از ضایعات خام برای تولید آلکالین پروتئاز به مراتب ارزان تر و بهینه تر از استفاده از سوبستراهای معمول می باشد و تولید آلکالین پروتئاز در روش تخمیر جامد تحت تاثیر خصوصیات فیزیولوژیکی و شیمیایی طبیعت یک سوبسترای بسیار ساده ، ارزان و معمولی ( پوسته عدس ) و همچنین قدرت رشد ، انطباق پذیری و توان باسیلوس سوبتیلیس می باشد. مقاومت در برابر گرما و توانایی داشتن عملکرد در یک بازه دمایی عریض ممکن است مسیری باشد برای رسیدن به این نتیجه که در آینده این خانواده از باکتری ها قادرند نقشی بیشتر در تولید پاک کننده ها و صنایعی که به پروتئاز ها    وابسته اند ایفا کنند .

 

نانوبیوتکنولوژی

نانوتکنولوژی+بیوتکنولوژی=نانوبیوتکنولوژی

بیوتکنولوژی در اوایل قرن بیستم وارد عرصه جهانی شد. لیکن مهندسی بیوفرایند بعد از جنگ جهانی دوم و با تولید صنعتی پنی سیلین به روش تخمیر وارد معادلات علمی، تجاری و اقتصادی جهان شد. بیوتکنولوژی یک مفهوم کلی و یک موضوع بین رشته ای است که دامنه وسیعی از علم (مهندسی، پزشکی، کشاورزی، صنایع غذایی . . .) را شامل می شود. شاید یکی از تعاریف ساده و نزدیک به ذهن در بیوتکنولوژی، انواع دسته بندیهای محصولات حاصل از تخمیر باشد که عمده ترین آن شامل مولکول های کوچک (Small Molecules) ، ماکرومولکولها (مانند آنزیمها و پروتئین ها) ، مواد ساده سلولی(مانند مخمرنان) و محصولات کمپلکس(مانند غذاهای تخمیری و محصولات کشاورزی) است.

ماکرومولکولها که از مهمترین محصولات حاصل از تخمیر به شمار می آیند، بخش بسیار وسیعی از فرایندهای بالادستی و پایین دستی بیوتکنولوژی را به خود اختصاص داده و بیوتکنولوژی نیز بیشترین پیشرفت و توسعه را به این دست از محصولات اختصاص داده است. به لحاظ اهمیت و گستره این محصولات، لقب نسل اول مواد و یا محصولات بیوتکنولوژیکی (First Generation) را می توان به آنها اطلاق کرد.

اما در سالهای اخیر علاقه مندی بشر به نسل دیگری از محصولات بیوتکنولوژیکی افزون شده، تا جایی که تکنیکهای بالا دستی و پایین دستی را کاملاً تحت شعاع خود قرار داده است. امروزه نیاز فراوانی برای تولید، بازیافت و خالص سازی نانو بیومواد (محصولات) نظیر پلاسمید DNA و ویروس ها برای ژن درمانی، اسمبلی ماکرومولکولها (مانند پروتئین نانو ساختارها)، بعنوان حامل دارو و ذرات ویروس مانند (Virus-like particle) برای استفاده در واکسن ها (Vaccine Components) وجود دارد و محققین، خود را مواجه با مشکلات و معضلات جدیدی در این خصوص می بینند. نانو بیو مواد بواسطه اندازه ویژه شان (با قطر10-300 نانومتر)، شیمی سطح پیچیده و ارگانیزمهای درونی شان، تکنیکهای بالا دستی و پایین دستی گسترش یافته برای نسل اول مواد بیولوژیکی را به چالش طلبیده و روش های جدیدی را برای تولید و بازیافت طلب می کنند. به همین منظور با یک دسته بندی منطقی می توان این دست از محصولات بیو تکنولوژیکی را نسل دوم (Second Generation) محصولات نامیده و راه کارهای جدید را در مواجهه با آنها جستجو کرد.

تعریف:
نانوتکنولوژی مجموعه ای است از فناوری هایی که بصورت انفرادی یا با هم برای به کارگیری و یا درک بهتر علوم مورد استفاده قرار می گیرند. بعضی از این فناوری ها هم اکنون در دسترس و بعضی نیز در حال توسعه و پیشرفت اند که ممکن است در طی سالها و یا دهه های بعد مورد استفاده واقع شوند. بیوتکنولوژی جزو فناوری های در حال توسعه است که با به کارگیری مفهوم نانو به پیشرفتهای بیشتری دست خواهد یافت.یک تعریف کلاسیک از تعامل بیوتکنولوژی و نانو تکنولوژی بصورت زیر بیان می شود:

»بیوتکنولوژی به نانو تکنولوژی مدل ارایه می دهد، در حالی که نانوتکنولوژی با در اختیار گذاشتن ابزار برای بیوتکنولوژی آنرا برای رسیدن به اهدافش یاری می رساند.«

پر واضح است که تعامل بیوتکنولوژی و نانوتکنولوژی و یا به تعبیری نانوبیوتکنولوژی بسیار فراتر از این است. شاید بتوان گفت نانو بیوتکنولوژی مترادف با استفاده از قابلیت های نانو در کاربردهای زیستی است. این شاخه از فناوری به ما اجازه می دهد تا اجزا و ترکیبات را داخل سلولها بصورت عام قرار داده و یا با استفاده از روش های جدید خود آرایی و مکان آرایی در موج اول نانو بیوتکنولوژی، نانو بیو مواد را ساخته و با تکنیکهای پیشرفته به خالص سازی و باز یافت آنها بپردازیم. بی گمان زمینه ها و فازهای بعدی این فناوری جدید به تولید وسایل نانو بیو (موج دوم) و در نهایت به ارایه ماشین های هوشمند و روبات ها منجر خواهد شد (موج سوم)که کاربردهای فراوانی در حوزه های مهم بیوتکنولوژی مانند پزشکی، کشاورزی و صنایع غذایی خواهند داشت.
سؤالی که به ذهن متواتر شده و محققان و متخصصان علوم بیوتکنولوژی و نانو بیوتکنولوژی را متوجه آن کرده، این است که مرز بیوتکنولوژی و نانو بیوتکنولوژی در کجاست؟
اگر چه این دو فناوری هم پوشانیهای زیادی دارند و به تعبیری دارای مرزهای نامشخص (Fuzzy) هستند، اما شاید دسته بندی محصولات بیوتکنولوژیکی به نسل اول و نسل دوم کمک قابل توجهی به این موضوع کند. حوزه ای از فناوری که با تولید، باز یافت و بکارگیری نسل دوم مواد و محصولات بیوتکنولوژیکی سروکار دارد، همان نانوبیوموادی که تولید و بازیافت و خالص سازیشان خصوصاً در ابعاد صنعتی به شدت تکنیک های موجود را به مخاطره انداخته و روشهای نوین را می طلبد، می تواند محدوده کاری نانوبیوتکنولوژی و یا بیونانو تکنولوژی باشد.
با تقسیم بندی اولویت های تحقیقاتی نانو بیوتکنولوژی به سه موج نانو بیومواد، نانو وسایل و نانو ماشین ها، لزوم تمایز بیوتکنولوژی و نانو تکنولوژی بطور وضوح در محدوده کاری موج اول نانو بیوتکنولوژی خود را نمایان می سازد. چون بی تردید موج های دوم و سوم این فناوری هم پوشانی بسیار ناچیزی با بیوتکنولوژی به معنای عام خواهند داشت.

نانوبیوتکنولوژی، بیش از آنکه شاخه ای از بیوتکنولوژی باشد، شاخه ای از نانوتکنولوژی است. توضیح این مطلب که بیوتکنولوژی، استفاده از سازواره های زنده در کاربردهای صنعتی مختلف است ولی نانوبیوتکنولوژی، استفاده از قابلیت های نانوتکنولوژی در کاربردهای زیستی است. بنابراین واژه نانوبیوتکنولوژی نیز همانند واژه ها یی چون "بیومکانیک" و "بیومتریال"، به استفاده از تکنولوژی های مختلف در کابردهای زیستی اشاره دارد و نه به استفاده از قابلیت های ارگانیزم های حیاتی در کاربردهای مختلف صنعتی. البته نانوبیوتکنولوژی، ابزاری کارآمد در پیشبرد بیوتکنولوژی بوده و نقش آن در توسعه تحقیقات بیوتکنولوژی حائز اهمیت است؛ لذا بعضاً همانند "بیوانفورماتیک"، به عنوان شاخه ای از بیوتکنولوژی نیز مطرح شده است:

طبق تعریف، نانوتکنولوژی تولید کارآمد مواد، دستگاه ها و سیستم ها با کنترل ماده در مقیاس نانومتری می باشد و اساس آن بر مبنای توانایی کار در سطح مولکولی و اتم به اتم و ایجاد ساختارهای بزرگ بوده که موجب بهره برداری از خواص و پدیده های نوظهوری می شود که در مقیاس نانو توسعه یافته اند.

بررسی ها نشان می دهد که نظام سیستماتیک ماده در مقیاس نانومتری، کلیدی برای سیستم های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی با خواص جدید و بهتر می باشد. نانوبیوتکنولوژی عبارت است از شاخه ای از نانوتکنولوژی که در زمینه های بیولوژی (ژنتیک مولکولی و سلولی) و بیوتکنولوژی کاربرد یافته است. بدین ترتیب نانوبیوتکنولوژی به عنوان یک رویکرد جدید و همگراکننده حوزه های مختلف علوم پایه، فنی مهندسی، کشاورزی و صنایع غذایی، محیط زیست، علوم پزشکی و بیوتکنولوژی بوده و کاربردهای فراوانی خواهد داشت.

نانوبیوتکنولوژی به ما اجازه می دهد تا اجزا و ترکیبات را داخل سلول ها قرار داده و مواد جدیدی را با استفاده از روش های جدید مثل خود‌اسمبلی بسازیم. در روش خوداسمبلی، برای سرهم کردن اجزا، نیاز به روبات یا ابزار دیگری نیست.

ایجاد ساختارهایی بر مبنای DNA در علوم پزشکی، داروسازی، مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی، ایجاد یک تحول و انقلاب جدید در این علوم خواهد بود. تحقیقات گسترده و سرمایه گذاری‌های جهانی در ساخت سیستم‌ها، فرایندها یا فراورده‌های زیر، نشان دهنده رویکرد جدید محققین علوم و صنایع زیستی، صاحبان سرمایه و دولت هایی همچون آمریکا، ژاپن، روسیه و کشورهای اروپایی به نانوبیوتکنولوژی است:

۱) ساخت سیستم‌هایی به­منظور رهایش دارو در بدن

۲) ساخت قطعات سازگار برای جایگزینی اعضای بدن

۳) بیوسنسورهایی به­منظور آزمایشگاه­های کامل طراحی‌شده روی یک تراشه بسیار کوچک

۴) تشخیص همزمان چندین بیماری از روی یک قطره خون (براساس تشخیص از رویDNA)

۵) ساخت یک مولکول بیولوژی ناروماتیک از DNA

۶) ساخت ابزارهای نانومتری بر پایه DNA.

اجزای سازنده بدن از مولکول‌هایی چون پروتئین‌ها، اسیدهای نوکلئیک، لیپیدها و کربوهیدرات ها با خواص منحصربه‌فرد تشکیل شده است. اعمال فیزیکوشیمیایی داخل سلول ها و اجزای بدن در مقیاس نانو، کنترل و هدایت می شوند. بررسی ها نشان می دهد که تحقیقات در بخش نانوبیوتکنولوژی تاثیرات زیادی در حوزه های پزشکی، داروسازی، ژنتیک مولکولی و بیوتکنولوژی داشته و خواهد داشت؛مثلاً:نانوبیوتکنولوژی می تواند با فرمولاسیون جدید داروها و مشخص کردن مسیرهایی برای رهایش دارو، موجب بهینه‌کردن کاربرد و مصرف دارو شود. نانوذرات این امید را می دهند که دارو دقیقاً به بافت های مشخصی برسد.

در ژن‌درمانی نیز با استفاده از داروهای نانو (نانوذرات)، می توان نوع خاصی از سلول ها را هدف گیری کرد. نانوذرات قادرند اسیدهای نو کلئیک را به سلول های مشخص و حتی جزء مشخصی از سلول (سیتو­پلاسم یا هسته) و یا هر جا که لازم باشد، تحویل دهند.

همچنین تحقیقات نشان می دهد که استفاده از ابزارها و سیستم های نانوساختاری می تواند فرآیند آزمایشگاهی کنونی توالی ژن ها و تشخیص حالت ژن را بسیار کارآمد کرده و قطعاً تشخیص ساختار ژنتیک فردی، روش های شناسایی و درمان بیماری ها را دچار انقلاب خواهد کرد.

با توجه به اهمیت رشته های DNA در ژنتیک مولکولی و بیوتکنولوژی و با عنایت به اینکه DNA یک ساختار بسیار مهم و مناسب برای کاربردهای نانوتکنولوژی است، تحقیقات زیادی در مورد ایجاد اشکال پیوندی با استفاده از مولکول های DNA شاخه دار و پایدار انجام شده است.

این شاخه در توسعه تکنولوژی های جدید مربوط به تشخیص و درمان زودتر بیماری ها، تولید داروهایی هدفمند و با تاثیرات جانبی بسیار اندک، تولید محصولات اختصاصی بیوتکنولوژی در صنایع کشاورزی، تولید بیوسیستم ها، بیومواد و سرامیک های سازگار با محیط، نانوبیوسنسورها، دستگاه‌هایی برای تشخیص و کاهش اثرات سلاح های بیوشیمایی و میکروبی، تکنولوژی های جدید مربوط به ژنومیک و الگوبرداری و تحلیل DNA، نانوبیوتکنولوژی نشان داده است که می تواند نقش اصلی را ایفا کند.

قطعاً توانمندی‌های بدست آمده از این طریق در بالا بردن بهداشت جامعه و فرد و طولانی شدن عمر انسان ها، رفع تنگنا های موجود در تولید داروها و تولید مواد غذایی و مبارزه با سلاح های بیولوژیکی و تولید داروهای مربوط به درمان کامل سرطان، ایدز، آلزایمر وMS موثر است و به‌عنوان یک فرصت در ایجاد توانمندی برای تولید سلاح‌های جدید ژنتیکی و بیولوژیکی، وارد شدن به حریم خصوصی افراد (شناسایی بیماری های ژنتیکی و دست یابی به قابلیت های فردی و استعداد افراد) از طریق آزمایش های مرتبط با ژنومیک انسانی و ایجاد موجودات ناشناخته از طریق تولید DNA مصنوعی، به عنوان یک تهدید برای کشورها محسوب می شود،در نتیجه نانوتکنولوژی به عنوان انقلاب صنعتی آینده جهان، در حال تغییر وضعیت کنونی جهان است. در این میان به نظر می رسد که تاثیرات نانوبیوتکنولوژی به عنوان رشته ای که حیات موجودات زنده را دگرگون می کند، از اهمیت ویژه ای در بررسی پیامدهای صنعتی و اجتماعی این انقلاب، برخوردار است. به نظر می رسد که برای بررسی فرصت ها و تهدیدهای نانوبیوتکنولوژی به دلیل اینکه ماهیتی بسیار پیچیده در پیشرفت تکنولوژی کشورها دارند، می باید دانشمندان، سیاستمداران و مردم هر کشور در مورد نانوتکنولوژی مطالعه کنند تا بتوانند با تحلیل صحیح از انقلاب آینده جهان، مسایلی که پیرامون فرصت ها و تهدیدهای نانوبیوتکنولوژی به وجود خواهد آمد را درک نمایند. در خاتمه باید به این نکته توجه داشت که تاثیرات نانوبیوتکنولوژی در همه نقاط جهان یکسان نبوده و بسته به میزان تحقیقات، سرمایه گذاری و تلاش سیاستمداران و اعتماد ملت ها، متغیر خواهد بود.در ایران وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، در ميان شاخه‌هاي مختلف كاربرد نانوتكنولوژي در پزشكي نيز اقدام به تعيين اولويت مشخص نموده است تا بتوان منابع محدود موجود را بر روي اهداف روشني متمركز ساخت. محور فعاليت‌هاي تحقيقاتي وزارت بهداشت در حوزة نانو تكنولوژي، تشخيص و درمان سرطان با استفاده از تكنيك‌هاي نانويي دارورساني ( Drug Delivery ) قرار داده شده است.
اما موضوع بعدی که ضرورت شفاف سازی و بیان واژه ها در آن مهم است، تشابه و تمایز نانوبیوتکنولوژی و بیونانو تکنولوژی است. به بیان دیگر اصولاً فرقی بین این دو واژه وجود دارد و اگر چنین است این تمایزات چیست؟

برای ساخت تمام نانو موادها(ذرات) همواره دو روش در نانوتکنولوژی مد نظر است. ابتدا روشهای بالا به پایین (Top down) و سپس روش های پایین به بالا (Bottom up) . نانو بیو ذرات نیز از این قاعده مستثنا نبوده و از طریق یکی از این دو روش تولید می شوند. اگر یک نانو بیو محصول از روش های بالا به پایین تولید شود، به بیان دیگر با تکیه براصول و مبانی اصلی بیوتکنولوژی، و در ادامه با روشهای اصلاح شده خالص سازی و بازیافت – که با کمک تکنیکهای جدید توسعه یافته و برای محصولات نسل دوم (نانو بیوموادها) بکار گرفته می شود به محصول نهایی (End Product) تبدیل شود، به این مجموعه از فناوریها بیونانو تکنولوژی اطلاق می شود. به عنوان مثال بیو راکتوری را در نظر بگیرید که یک سلول حیوانی خاص در آن کشت داده شده و در شرایط ویژه رشد کند. محصول مورد نظر یک ویروس درون سلولی است که برای استفاده در ژن درمانی با درجه خلوصی ویژه مورد نیاز است. بدین ترتیب نانو بیو محصول مورد نظر در درون سلول تولید شده و سپس بازیافت می شود (از بالا به پایین). از طرف دیگر اگر با بهره گیری مستقیم از فناوری نانو یک نانو بیو محصول از پایین به بالا ساخته شود، می توان این حوزه از فناوری نانو را نانو بیوتکنولوژی دانست. مثال واضح آن تولید تمام نانو بیو ذرات از طریق خود آرایی و مکان آرایی است که با در کنار هم قرار گرفتن اجزای تشکیل دهنده، محصول مطلوب تولید می شود. اسمبلی ماکرومولکولها و بطور خاص پروتئین نانو ساختارها از مثال های جالب تولید از پایین به بالای نانو بیو مواد است که می توانند بعنوان حاملهای دارو استفاده شوند. بکارگیری این روش در ابعاد آزمایشگاهی خوشبختانه در داخل کشور آغاز شده و در حال گسترش و تکامل است.

بطور کل بنظر می رسد که پژوهشگران دنیا در ساخت مواد از بالا به پایین تا حدود زیادی موفق بوده و از ساخت توده ای مواد و بازیافتشان (بیونانو تکنولوژی) و رسیدن به بیوذرات در اندازه نانو بهره گرفته اند. ضروری است در ایران نیز با برنامه ریزی مدون، این مهم را گسترش داد و تقویت کرد. (البته پژوهشگران ایرانی در اندازه های آزمایشگاهی موفق بوده اند و باید در فاز بعدی به سمت تولید انبوه و صنعتی بروند). ساخت از پایین به بالای بیوذرات در دستور کار مراکز تحقیقاتی جهان قرار دارد و پیش بینی ها حاکی از آن است که دنیا بتواند به تولیدات قابل توجهی در این خصوص تا سال2015 میلادی دست یابد.
همانند مبحث قبلی (مرزهای بیوتکنولوژی و نانو بیوتکنولوژی) با عبور از موج اول تحقیقات و تولیدات، اهمیت شفاف سازی واژه ها بین بیونانوتکنولوژی و نانو بیوتکنولوژی نیز کم رنگ شده و نانو بیوتکنولوژی تا حد زیادی موج های دوم و سوم تحقیقات و فعالیتها را در انحصار خود قرار می دهد.
محققان همواره برای رسیدن به اهداف ریز و درشت علمی تحقیقاتی خود به دسته بندی ها و اولویت بندیها نیاز دارند. با توفیقات نسبتاًَ خوبی که در زمینه های تحقیقاتی بیونانو تکنولوژی در فرآیندهای بالا دستی بوجود آمده است، لزوم توجه بیشتر به فرآیندهای پایین دستی بیونانو تکنولوژی بیش از پیش نمایان می شود. البته نیاز پژوهشگران به بهینه سازی تولید نانو بیو مواد در ابعاد صنعتی همچنان از دغدغه های جدی در سالهای آینده است.
در کنار بیو نانو تکنولوژی که به تعبیری مقدم بر نانو بیو تکنولوژی است، باید با جدیت به نانو بیوتکنولوژی و سه موج مهم آن پرداخت و براساس اولویت های مطرح شده برای رسیدن به اهداف کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برنامه ریزی کرد تا بتوان همگام با دیگران در جهان، شعار تعلق قرن بیست و یکم به نانو تکنولوژی را به منصه ظهور رساند.

 

تفسیر سورة الحجرات‏ آیات 1 تا 5

سورة الحجرات‏

بِسمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ يَأَيهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَينَ يَدَىِ اللَّهِ وَ رَسولِهِوَ اتَّقُوا اللَّهَإِنَّ اللَّهَ سمِيعٌ عَلِيمٌ‏(1) يَأَيهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصوَتَكُمْ فَوْقَ صوْتِ النَّبىّ‏ِ وَ لا تجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكمْ لِبَعْضٍ أَن تحْبَط أَعْمَلُكُمْ وَ أَنتُمْ لا تَشعُرُونَ‏(2) إِنَّ الَّذِينَ يَغُضونَ أَصوَتَهُمْ عِندَ رَسولِ اللَّهِ أُولَئك الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبهُمْ لِلتَّقْوَىلَهُم مَّغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ‏(3) إِنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَك مِن وَرَاءِ الحُْجُرَتِ أَكثرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ‏(4) وَ لَوْ أَنهُمْ صبرُوا حَتى تخْرُجَ إِلَيهِمْ لَكانَ خَيراً لَّهُمْوَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ‏(5(

آيه 1-
شأن نزول:
در مورد نزول نخستين آيه اين سوره نقل شده كه:
پيامبر صلّى اللّه عليه و اله به هنگام حركت به سوى «خيبر» مى‏خواست كسى را به جاى خود در «مدينه» نصب كند، عمر شخص ديگرى را پيشنهاد كرد آيه نازل شد و دستور داد بر خدا و پيامبر پيشى مگيريد.
تفسير:
چنانكه در محتواى سوره اشاره كرديم در اين سوره يك رشته از مباحث مهم اخلاقى و دستورات انضباطى نازل شده كه آن را شايسته نام «سوره اخلاق» مى‏كند، در آغاز سوره به دو قسمت از اين دستورات اشاره شده است:
نخست تقدم نيافتن بر خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و اله، و ديگرى در محضر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله سر و صدا و قال و غوغا راه نينداختن.
در مورد اول مى‏فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! چيزى را بر خدا و رسولش مقدّم نشمريد (و پيشى مگيريد) و تقواى الهى پيشه كنيد، كه خداوند شنوا و داناست» (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ).
                        برگزيده تفسير نمونه، ج‏4، ص: 493
منظور از مقدم نداشتن چيزى در برابر خدا و پيامبر پيشى نگرفتن بر آنها در كارها، و ترك عجله و شتاب در مقابل دستور خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و اله است.
 آيه 2-
شأن نزول:
گروهى از طايفه «بنى تميم» و اشراف آنها وارد مدينه شدند هنگامى كه داخل مسجد پيامبر صلّى اللّه عليه و اله گشتند صدا را بلند كرده، از پشت حجره‏هائى كه منزلگاه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بود فرياد زدند: «يا محمّد اخرج الينا اى محمد! بيرون بيا».
اين سر و صداها و تعبيرات نا مؤدبانه، پيامبر صلّى اللّه عليه و اله را ناراحت ساخت هنگامى كه بيرون آمد گفتند: آمده‏ايم تا با تو مفاخره كنيم! اجازه ده تا «شاعر» و «خطيب» ما افتخارات قبيله «بنى تميم» را بازگو كند، پيامبر اجازه داد.
نخست خطيب آنها برخاست و از فضائل خيالى طائفه «بنى تميم» مطالب بسيارى گفت.
پيامبر به «ثابت بن قيس» «1» فرمود: پاسخ آنها را بده، او برخاست خطبه بليغى در جواب آنها ايراد كرد.
سپس «شاعر» آنها برخاست و اشعارى در مدح اين قبيله گفت كه «حسان بن ثابت» شاعر معروف مسلمان پاسخ كافى به او داد.
در اين موقع پيامبر صلّى اللّه عليه و اله براى جلب قلب آنها دستور داد هداياى خوبى به آنها دادند آنها تحت تأثير مجموع اين مسائل واقع شدند و به نبوّت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله اعتراف كردند.
تفسير:
اين آيه اشاره به دستور دوم كرده، مى‏گويد: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! صداى خود را فراتر از صداى پيامبر نكنيد و در برابر او بلند سخن نگوئيد (و داد و فرياد نزنيد) آن گونه كه بعضى از شما در برابر بعضى بلند صدا مى‏كنند مبادا اعمال شما نابود گردد در حالى كه نمى‏دانيد» (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا

 (1) «ثابت بن قيس» خطيب انصار و خطيب پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بود، همان گونه كه «حسان بن ثابت» شاعر حضرت بود.
                        برگزيده تفسير نمونه، ج‏4، ص: 494
أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ).
پيامبر صلّى اللّه عليه و اله كه جاى خود دارد اين كار در برابر پدر و مادر و استاد و معلم نيز مخالف احترام و ادب است.
بديهى است اگر اين گونه اعمال به قصد توهين به مقام شامخ نبوت باشد موجب كفر است و بدون آن ايذاء و گناه.
در صورت اول، علت حبط و نابودى اعمال روشن است زيرا كفر علت حبط (از بين رفتن ثواب عمل نيك) مى‏شود.
و در صورت دوم نيز مانعى ندارد كه چنين عمل زشتى باعث نابودى ثواب بسيارى از اعمال گردد.
 (آيه 3)- اين آيه براى تأكيد بيشتر روى اين موضوع پاداش كسانى را كه به اين دستور الهى عمل مى‏كنند، و انضباط و ادب را در برابر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله رعايت مى‏نمايند چنين بيان مى‏كند: «آنها كه صداى خود را نزد رسول خدا كوتاه مى‏كنند همان كسانى هستند كه خداوند دلهايشان را براى تقوا خالص نموده براى آنان آمرزش و پاداش عظيمى است» (إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى‏ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ).
 (آيه 4)- اين آيه براى تأكيد بيشتر، اشاره به نادانى و بى‏خردى كسانى مى‏كند كه اين دستور الهى را پشت سر مى‏افكنند، و چنين مى‏فرمايد: « (ولى) كسانى كه تو را از پشت حجره‏ها بلند صدا مى‏زنند بيشترشان نمى‏فهمند»! (إِنَّ الَّذِينَ يُنادُونَكَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ).
اصولا هر قدر سطح عقل و خرد انسان بالاتر مى‏رود بر ادب او افزوده مى‏شود، زيرا «ارزشها» و «ضد ارزشها» را بهتر درك مى‏كند.
  آيه 5 -

در اين آيه براى تكميل اين معنى مى‏افزايد: «اگر آنها صبر مى‏كردند تا خود به سراغشان آيى، براى آنها بهتر بود» (وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ).                        برگزيده تفسير نمونه، ج‏4، ص: 495
 درست است كه عجله و شتاب گاه سبب مى‏شود كه انسان زودتر به مقصود خود برسد، ولى شكيبائى و صبر در چنين مقامى مايه رحمت و آمرزش و اجر عظيم است، و مسلما اين بر آن برترى دارد.
و از آنجا كه افرادى نا آگاهانه قبلا مرتكب چنين كارى شده بودند، و با نزول اين دستور الهى طبعا به وحشت مى‏افتادند، قرآن به آنها نيز نويد مى‏دهد كه اگر توبه كنند مشمول رحمت خداوند مى‏شوند، لذا در پايان آيه مى‏فرمايد: «و خداوند آمرزنده و رحيم است» (وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).
نكته‏ها:
1- ادب برترين سرمايه است:
در اسلام اهميت زيادى به مسأله رعايت آداب، و برخورد توأم با احترام و ادب با همه كس، و هر گروه، وارد شده است.
على عليه السّلام مى‏فرمايد: «رعايت ادب همچون لباس نو، فاخر و زينتى است».
و در جاى ديگر مى‏فرمايد: «ادب انسان را از افتخارات پدران و نياكان بى‏نياز مى‏كند».
اصولا دين مجموعه‏اى است از آداب: ادب در برابر خدا، ادب در مقابل پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و پيشوايان معصوم عليهم السّلام، ادب در مقابل استاد و معلم، و پدر و مادر، و عالم و دانشمند.
2- انضباط اسلامى در همه چيز و همه جا:
مسأله مديريت و فرماندهى بدون رعايت انضباط هرگز به سامان نمى‏رسد و اگر كسانى كه تحت پوشش مديريت و رهبرى قرار دارند بخواهند بطور خود سرانه عمل كنند شيرازه كارها به هم مى‏ريزد، هر قدر هم رهبر و فرمانده لايق و شايسته باشند.
بسيارى از شكستها و ناكاميها كه دامنگير جمعيتها و گروهها و لشكرها شده از همين رهگذر بوده است، و مسلمان نيز طعم تلخ تخلف از اين دستور را بارها در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و اله يا بعد از او چشيده‏اند كه روشنترين آنها داستان شكست احد به خاطر بى‏انضباطى گروه اندكى از جنگجويان بود.

تهیه نقشه ژن ها و ژنوم ها

تهیه نقشه ژن ها و ژنوم ها

نقشه یابی ژن ها و تهیه نقشه های ژنتیکی کاری اساسی در علم ژنتیک محسوب می شود. زیرا بخش عمده ای از علم ژنتیک با درک توارث صفات ویژه و دست ورزی آنها در ارتباط می باشد. به طور مثال، برای گیاهان و حیواناتی که از نظر کشاورزی و دام پروری حایز اهمیت هستند؛ این گونه اطلاعات به منظور به نژادی و شناسایی نسل های واجد صفات مطلوب به کار می رود. در مورد انسان نیز هدف، شناسایی جنین های حامل ژن های مسئول اختلالات توارثی می باشد. به عبارت دیگر، هدف، تشخیص پیش از تولد بیماری های ژنتیکی است. اگر ژن مربوط به یک صفت خاص شناخته شده باشد؛ تشخیص به سهولت انجام می گیرد. اما متأسفانه ژن های تنظیم کننده بسیاری از صفات هنوز شناخته نشده اند و بنابراین متخصصین ژنتیک برای شناسایی این گونه صفات به ژن های نشانگر یا نشانگرهای مولکولی روی آورده اند. این ژن ها به راحتی قابل شناسایی بوده و به لحاظ ژنتیکی با ژن تنظیم کننده صفت مورد نظر پیوستگی دارند.

برای تعیین مکانی ژنی یک صفت، با استفاده از پیوستگی ژنتیکی مجموعه ای از نشانگرها که با آن صفت تفرق همزمان (Co-segregation) نشان می دهند؛ مورد آزمون قرار می گیرند. دو مکانی ژنی A و B وقتی پیوسته خواهند بود که آلل های هر دو مکان ژنی روی یک کروموزوم قرار داشته باشند و در تقسیم میوز با یکدیگر منتقل شوند. شرط لازم، اما غیرکافی، برای پیوسته بودن دو مکان ژنی این است که سینتنیک باشند؛ یعنی هر دو روی یک کروموزوم قرار داشته باشند. ترکیب آلل ها در مکان های ژنی پیوسته را «هاپلوتیپ» (haplotype) می گویند. برای مثال هاپلوتیپ A₁B₁ به این معنی است که روی یک کروموزوم مکانی ژن A حاوی آلل A₁ و مکان ژنی B حاوی آلل B₁ می باشد. در طی هر میوز، حداقل یک کراسینگ اور در بین کروماتیدهای غیرخواهری هر جفت کروموزوم همولوگ اتفاق می افتد. پیوستگی ژنتیکی مستلزم آن است که جایگاه های ژنی روی یک کروموزوم از نظر فیزیکی به اندازه کافی به هم نزدیک باشند. بنابراین، برای تعیین محل یک ژن جدید بر روی نقشه ژنتیک، نیاز به وجود تعداد زیادی نشانگر مختلف در طول هر کروموزوم است که در بهترین حالت باید در فواصل یکنواخت نسبت به یکدیگر قرار گرفته باشند. در میکرو ارگانیسم هایی مثل اشرشیاکلی و مخمر، این نشانگرها را می توان به راحتی از طریق جهش های کلاسیک به وجود آورد. هرچه موجودات تکامل یافته تر می شوند؛ تولید چنین نشانگرهایی نیز مشکل تر می شود. در انسان انجام چنین کاری از نظر اخلاقی غیرقابل قبول است. در عوض، می توان از چندشکلی (Polymorphism) طبیعی موجود در جوامع انسانی به عنوان نشانگر استفاده کرد.

طبق تعریف، کلیه چندشکلی ها در سطح DNA به وجود می آیند. متأسفانه برخلاف صفات مندلی، تنها تعداد کمی از این چند شکلی ها قابل امتیازدهی هستند. پیشرفت های حاصله در فناوری DNA نوترکیب و از جمله کاربرد کاوشگرهای DNA برای تعیین چند شکلی در توالی های DNA منجر به شناسایی تعداد زیادی مکان ژنی نشانگر شده است. برای اولین بار، این چند شکلی ها با مشاهده ی تفاوت طول قطعات حاصل از هضم آنزیمی به وسیله ی اندونوکلئازهای محدودگر (RFLP) تشخیص داده شدند. اندونوکلئازهای به کار گرفته شده در این مطالعه، توالی های خاص DNA را برش می دهند.

برای ایجاد یک نقشه RFLP ، کاوشگرها باید بتوانند اطلاعات زیادی را فراهم آورند. این بدان معنی است که مکان ژنی موردنظر نه تنها باید دارای چندشکلی باشد؛ بلکه میزان این چندشکلی نیز باید بسیار زیاد باشد. اگر تعداد افراد مورد مطالعه کافی باشد؛ هر کاوشگر که به طور تصادفی انتخاب گردد؛ نهایتاً قادر به نشان دادن چند شکلی خواهد بود. با این وجود، اگر یک آلل در 9/99 درصد افراد یک جمعیت و آلل دیگر تنها در 1/0 درصد افراد آن جمعیت مشاهده گردد؛ این نوع چند شکلی کارایی چندانی نخواهد داشت؛ زیرا در چنین حالتی به ندرت می توان به اطلاعات کافی و مناسب دست یافت. بنابراین به عنوان یک قانون کلی، نشانگرهای RFLP که برای تهیه نقشه ژنتیک به کار می روند؛ باید دارای دو یا سه آلل با فراوانی معادل باشند.

اولین نقشه RFLP برای ژنوم کامل انسان توسط دونیس کلر و همکاران (1987) تشریح شد. آن ها برای بررسی RFLPها، DNA استخراج شده از 5 فرد غیر خویشاوند را به طور جداگانه با 6 تا 9 آنزیم محدودگر هضم نمودند؛ سپس با استفاده از 1680 کلون مربوط به یک کتابخانه ژنومی انسان (به عنوان کاوشگر)، چند شکلی های موجود در DNA این افراد را به روش لکه گذاری سادرن بررسی نمودند. در نتیجه، آن ها بیش از 500 کاوشگر را شناسایی کردند که قادر به نشان دادن الگوهای نواربندی متفاوتی بین افراد (که بیانگر چند شکلی است) بود. از این مجموعه تعداد 180 کاوشگر که بیشترین درجه چند شکلی را نشان می دادند برای مطالعه نحوه ی توارث پذیری در 21 خانواده CEPH انتخاب گردیدند. کاوشگرهای دیگری نیز از کتابخانه های خاص هر کروموزوم انتخاب گردید. به طوری که نهایتاً 393 نشانگر RFLP انتخاب شد.

با تجزیه تحلیل ریاضی پیوستگی ژنتیکی و موقعیت فیزیکی کلون های انتخاب شده، مکان های ژنی مختلف در گروه های پیوستگی مرتب شدند که نشان دهنده ی 23 کروموزوم انسان بودند. برای تعیین موقعیت فیزیکی هر کلون، کاوشگر مربوطه با مجموعه ای از سلول های هیبرید انسان – موش (که هر مجموعه سلولی دربرگیرنده ترکیب کروموزومی مختلفی از مجموعه کروموزومی انسان بودند) دو رگ گردید.

نقشه های RFLP تنها مربوط به ژنوم انسان نیستند. برای مثال نقشه های RFLP بسیاری از گیاهان زراعی مهم منتشر گردیده است.

نقشه ژنوم انسان که توسط دونیس کلر و همکاران وی (1987) تهیه گردیده، یک مثال مشخص و مشهور است. با این وجود، در این نقشه متوسط فاصله بین مکان های ژنی نشانگرهای RFLP در حدود 10 سانتی مورگان (cM) بود. یعنی مکان های ژنی ده درصد شانس نوترکیبی در تقسیم میوز داشتند. اگر فرض کنیم که ژنوم انسان در حدود 4000 سانتی مورگان طول داشته باشد؛ فاصله بین مکان های ژنی به طور متوسط Mb 10 خواهد بود. این فاصله، برای جداسازی یک ژن معین خیلی زیاد است. به هر حال، چنان چه از روش دونیس کلر و همکاران (1987) برای ساختن یک نقشه با فاصله های cM1 استفاده شودغ حجم کار 100 برابر خواهد شد.

زیرا در این صورت تعداد کاوشگرهای مورد نیاز 10 برابر بیشتر از حالت قبل خواهد بود و ضمناً تعداد فامیل های مورد مطالعه نیز باید 10 برابر افزایش یابند. راه حل مناسب برای رفع این مشکل، استفاده از نشانگرهای چند شکل دیگر و سایر روش های تهیه نقشه است که می توانند اطلاعات زیادتری تولید نمایند. استفاده از چنین روش هایی در انسان منجر به تولید نقشه ای شده است که در آن فاصله نشانگرها از یکدیگر به طور متوسط cM7/0 است. در نقشه مربوط به موش نشانگرها به فاصله متوسط cM2/0 از یکدیگر قرار دارند. مهم تر این که پیشرفت های اخیر در نقشه یابی ژن ها محققین را به سوی تکمیل نقشه های ژنتیکی نمونه برای بسیاری از گیاهان زراعی و حیوانات اهلی هدایت کرده است.

نکته قابل توجه این است که تهیه نقشه ژنوم انسان نسبت به سایر گیاهان و حیوانات با مشکلات بسیار بیشتری روبروست. زیرا از یک طرف انجام آمیزش های تنظیم شده به دلایل اخلاقی امکان پذیر نیست و از طرف دیگر طول یک دوره به نژادی در انسان زیاد است (حداقل 15- 16 سال) و این موضوع کاربرد روش های رایج را برای تجزیه و تحلیل ژنوم غیرممکن می سازد. به همین خاطر در سال 1984 سازمانی به نام CEPH در پاریس تأسیس گردید. در این مرکز لاین های سلولی دو نسل از هر فامیل انسان شامل چهار والد اجدادی، دو والد و به طور متوسط 8 فرزند نگهداری می شوند. در بدو امر لاین های سلولی 40 فامیل نگهداری می شدند ولی هم اکنون این تعداد افزایش یافته است. این فامیل ها برای تهیه نقشه های ژنتیکی بسیار ارزشمند هستند؛ زیرا به راحتی می توان دریافت که یک آلل مشخص از کدام والد به ارث رسیده است. سازمان CEPH ، DNA این خانواده ها را در اختیار کلیه محققین در سراسر جهان قرار می دهد.

 

نقشه یابی مقایسه ای ژنوم

پیشرفت های اخیر در نقشه یابی ژن ها منجر به کامل تر شدن نقشه های ژنتیکی مدل در بسیاری از گونه ها شده است. در ابتدا، این نقشه ها به منظور فراهم کردن منابعی برای تجزیه و تحلیل ژنتیکی در گونه های خاص ایجاد شدند. اخیراً با استفاده از این نقشه ها مشخص شده که نه تنها در بین گونه های نزدیک به هم (مانند غلات) بلکه حتی بین گونه های دور از هم (مثلاً بین انسان و ماهی پافر) نیز ترتیب ژن ها تا حد زیادی حفظ شده است. این پدیده دارای دو مزیت می باشد:

اول این که انتقال یافته های پیوستگی ژنی از گونه واجد نقشه غنی به گونه فاقد نقشه غنی را امکان پذیر می سازد و بدین ترتیب سرعت تشکیل نقشه ژنومی را افزایش می دهد. همگام با گسترش نقشه یابی ژن ها ، میزان اطلاعات به طور نمایی افزایش می یابد.

مزیت دوم این است که مقایسه نقشه ها به درک چگونگی تکامل سازمان ژنومی کمک نموده و سرنخ هایی را درباره منطق سازگاری (در صورت وجود) نهفته در آرایش های ساختاری ویژه در ژنوم فراهم می کند.

تجزیه و تحلیل گونه زدایی گل های میمون مثال خوبی است که نشان می دهد چگونه نقشه های مولکولی به فهم فرآیندهای تکاملی کمک می کند. دو گونه میمولوس که از نظر ژنتیکی جدا هستند (به علت متفاوت بودن پرندگان گرده افشان آن ها)، یافت شده اند که در 8 خصوصیت ریخت شناختی با یکدیگر تفاوت دارند. از آنجا که این سازواره ها فاقد نقشه ژنتیکی مفصل می باشند؛ نقشه ای با استفاده از نشانگرهای DNA برای آن ها تهیه شد. وقتی تجزیه و تحلیل با استفاده از نشانگرهای مولکولی صورت گرفت؛ هریک از این خصوصیت های متفاوت حداقل با یک ژن بزرگ اثر مرتبط گردید. این گونه مطالعات در نهایت یکی از قدیمی ترین مجادلات را در ژنتیک روشن می کند. آیا سازگاری ها تقریباً همیشه مبتنی بر تعداد بسیار زیادی جهش (هر یک با اثر کم) هستند؛ یا ناشی از تغییرات منفرد با اثرات بزرگ می باشند. ابداع نشانگرهای DNA باعث شده است که امروزه تجزیه و تحلیل ژنتیکی گونه زدایی و سازگاری را بتوان به هر گونه دلخواه تعمیم داد و دیگر محدود به گونه هایی نباشیم که به طور مفصل در آزمایشگاه مطالعه شده اند.

 

انواع نقشه های قابل تهیه

به طور کلی نقشه های قابل تهیه از روی ژنوم موجودات زنده به سه گروه کلی قابل طبقه بندی است:

1. نقشه های سیتوژنتیکی

نقشه های سیتوژنتیکی Cytogenetic maps به کمک نشانگرهای مورفولوژیکی در موجودات مختلف تهیه می شوند و امروزه با روی کار آمدن نشانگرهای مولکولی و ژنومی (DNA) روش های جدیدی برای تهیه این نقشه ها به دست آمده است که استفاده از آنیوپلوئیدها، نشانگرهای خاص و دورگ گیری پرتوتاب را می توان نام برد.

2. نقشه های فیزیکی

نقشه های فیزیکی جایگاه ژن ها را در طول یک کروموزوم نشان می دهند. فواصل بر حسب مگازوج باز (Mbp)  بیان می گردد و با فراوانی نوترکیبی تناسبی ندارد. این نقشه ها با استفاده از سلول های سومایی و با روش های مختلفی در آزمایشگاه قابل تهیه هستند که می توان به روش دو رگ گیری در محل، روش کروموزوم ساختگی مخمر و باکتری و غیره اشاره کرد. که در ادامه به طور کامل شرح داده خواهد شد.

3. نقشه های ژنتیکی

نقشه های ژنتیکی در یک گونه نباتی یا حیوانی، ترتیب خطی گروهی از ژن ها و نشانگرها را به صورت مدل خلاصه ای نمایش می دهند. در واقع یک نقشه پیوستگی ژنتیکی ترتیب قرار گرفتن تعداد زیادی جایگاه ژنی شامل نشانگرهای مورفولوژیکی، ایزوزایمی، پروتئینی و نشانگرهای DNA در طول کروموزوم را نشان می دهد. فاصله بین این جایگاه های ژنی با سانتی مورگان (cM) نشان داده می شود که بیانگر مقدار نوترکیبی بین جایگاه های ژنی است.

باید توجه داشت که ارتباط خاصی بین فاصله نوترکیبی (برحسب سانتی مورگان) با فاصله فیزیکی (برحسب جفت باز) وجود ندارد زیرا مقدار نوترکیبی در طول کروموزوم تغییر می کند.

ژن به طور کلاسیک عامل مندلی یا قطعه ای DNA است که توسط یک عملکرد شناخته شده یا به منظور یک آزمون بیوشیمیایی تشخیص داده شده در نظر گرفته شود. نشانگر می تواند یک نشانگر سیتولوژیکی، متغیری براساس تغییر در یک ژن یا پروتئین شناخته شده یا اساساً قطعه ای DNA بدون عمل مشخص باشد. هر دوی ژن و نشانگر باید توارث ساده ای داشته باشند که بتواند در طی نسل ها دنبال شود. یک ژن با فعالیت شناخته شده اگر حاوی تنوع قابل ردیابی باشد؛ می تواند نشانگر در نظر گرفته شود.

یک نقشه ژنتیکی براساس نوترکیبی بین کروموزوم های همولوگ در طی تقسیم میوز تهیه می شود؛  لذا یک نقشه ژنتیکی یک نقشه میوزی نیز نامیده می شود. اگر دو یا چند نشانگر در نزدیک یکدیگر در یک کروموزوم قرار گرفته باشند؛ آلل های آنها معمولاً با یکدیگر از طریق میوز توارث می یابند.

 

مراحل اساسی در تهیه نقشه ژنتیکی

1.                انتخاب مناسب ترین جمعیت ها برای تهیه نقشه ژنتیکی

2.                محاسبه فراوانی نوترکیبی بین هر جفت از نشانگرها در جمعیت های مورد بررسی

3.                ایجاد ترتیب خطی با یک مقیاس مناسب فاصله ای برای نشانگرها

4.                ایجاد گروه های پیوستگی و برآورد فواصل نقشه

5.                تعیین ترتیب اجزا موجود روی نقشه

6.       ارتباط نقش های ژنتیکی بدست آمده به کروموزوم های مشخصی که مشکل ترین قسمت همین بخش می باشد که از لحاظ اصلاح نباتات چندان ضروری نمی باشد.

 

نقشه های فیزیکی ژنوم

پس از این که یک ژنوم قطعه قطعه گردید و کلون شد؛ و این قطعات برای تولید کتابخانه ژنومی انجام گرفت؛ لازم است قطعات مزبور به همان ترتیبی که در کروموزوم اولیه داشته اند؛ مرتب شده و به صورت خطی کنار یکدیگر قرار گیرند. تعیین موقعیت این قطعات کلون شده، مشابه کامل کردن یک صفحه جورچین است؛ با این تفاوت که به جای قطعات جور شونده، در بین کلون ها، توالی های هم پوشان مشخصی وجود دارند. چون تعداد قطعات خیلی زیاد است؛ وجود یک روش تشخیص سریع برای شناسایی کلون های هم پوشان موردنیاز است. چنانچه توالی هر کلون به طور کامل مشخص شود؛ نقاط هم پوشانی که در جای دیگری از ژنوم تکرار نشده باشند نیز به راحتی شناسایی خواهند شد. اما با فناوری رایج توالی یابی، روش فوق عملی نیست. به عنوان مثال، برای تعیین توالی ژنوم انسان با استفاده از یک کتابخانه کاسمیدی (هر کاسمید به طور متوسط قطعه ای به طول 40 کیلو باز را در خود جای می دهد) تقریباً 10000 ژل توالی یابی مورد نیاز است.

یکی از روش های مرتب کردن و اتصال قطعات کلون شده «گام زنی کروموزومی» است (chromosom walking). این روش در ابتدا به منظور جداسازی توالی های ژنی با عمل ناشناخته اما موقعیت ژنتیکی مشخص به کار برده شد. به منظور تولید نقشه، یکی از قطعات کلون شده به عنوان کاوشگر برای شناسایی سایر کلون های کتابخانه که با آن دورگ می شود و در نتیجه با آن هم پوشان هستند؛ مورد استفاده قرار می گیرد. هم پوشانی می تواند با سمت چپ یا راست این قطعه صورت گیرد. این گام زنی یک مرحله ای را می توان به دفعات و در هر دو جهت یک کروموزوم تکرار کرد. مشکل بالقوه ای که در ارتباط با گام زنی کروموزومی وجود دارد؛ حضور توالی های تکرار شونده است. اگر کلونی که به عنوان کاوشگر مورد استفاده قرار می گیرد؛ حاوی توالی تکرار شونده ای باشد که در جای دیگری از ژنوم نیز وجود دارد؛ عمل دورگه سازی به درستی صورت نخواهد گرفت. به این دلیل کاوشگر مورد استفاده برای گام زنی باید کلون یا زیرکلونی باشد که توالی منحصر به فردی داشته باشد. واضح است که در گام زنی کروموزومی هرچه اندازه قطعات DNA مورد استفاده بزرگ تر باشد؛ تعداد مراحل نقشه یابی کم تر می شود. با وجود جذابیت گام زنی کروموزومی، این روش پرزحمت و وقت گیر است و این از ارزش آن در نقشه یابی ژنوم ها می کاهد. در صورت استفاده از کلون های کاسمیدی، حداقل 4500 «گام» برای ژنوم مگس سرکه و 70000 گام برای ژنوم انسان موردنیاز خواهد بود. در عمل، تعداد گام های موردنیاز بیش از این خواهد بود زیرا هر کتابخانه حاوی تعداد زیادتری از کلون هاست.

 

منابع

1- سید طباطبایی،ب.ا.شاه نجات بوشهری،ع.ا.1382.ترسیم نقشه ژنتیکی جو براساس نشانگرهای AFLP ،مجله علوم کشاورزی ایران،جلد34،شماره1،صفحه 18-9 .

2- علوی،س.م،سلطانی نجف آبادی.م،ع،ملبوبی.ع،ر،زمردی پور.1380.اصول کاوش ژنوم.نوشته سیدنی پرایمرز.انتشارات مرکز ملی تحقیقات مهندسی ژنتیک و تکنولوژی زیستی.

3- فیاض،م.1377.تهیه نقشه ژنتیکی گندم با نشانگرهای AFLP,RGA .پایان نامه کارشناسی ارشد.پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج.دانشگاه تهران.

4- نقوی،م،ر.ب،قره یاضی.ق،حسینی سالکده.1384.نشانگرهای مولکولی.انتشارات دانشگاه تهران.

5- Anderson , L .1994. Genetic mapping of quantitative trait loci for growth and fatness in pigs.Science 263:1771-1774

6- Bhavani ,S .Gowd ,A .2002. Isolation sequence analysis and  linkage mapping of resistance-gene analogs in Cowpea.Euphytica  .126:365-377.

7- Bor-Yaw, lin. S,J,Change .2001. RFLP mapping of centromer of  chromosome 1,6 and 9 by B-A translocations in maiz .Bot.Bull. Acad. Sin.42:273-279.

8- Clin,j.2005.Linkage disequilibrium maps & association mapping.Invest.

9- Fletcher , d .1994. Chromosome and genetic mapping.Woodrow         Wilson Biology Institue.

10- Gail , M.K,Krigberg.J,Samet.A,Tsialis.W,Wong.2007.Statistical genetic of quantitative traits linkage,maps,QTL.Springer Science+ Business Media ,LLC.

11- Maksem, kh .2005. The handbook of plant genome mapping.Wiley-vch vorlag GmbH & Co.K GaA.

بر گرفته از وبلاگ

http://alireza1979.blogfa.com:

انواع سرطان های رایج و روش های تشخیصی آنها

تست های غربالگری سرطان میتواند در تشخیص آن در مراحل اولیه و حتی قبل از شروع علایم بالینی کمک کننده باشد. انواع روش های تشخیصی سرطان ها عبارت است از:

معاینه فیزیکی، تست های آزمایشگاهی، انواع عکس برداری ها و تست های ژنتیکی که خود شامل انجام بیوپسی از بافت های درگیر سرطان،CT  اسکن، MRI، سونوگرافی، ماموگرافی، کولونوسکوپی، آندوسکوپی، پاپ اسمیر، تست های کبدی، آزمایش شمارش سلول های خونی CBC و …

در ذیل به تعدادی از سرطان های رایج و روش های غربالگری و تشخیص آنها اشاره ای خواهیم داشت.

سرطان مثانه:

برحسب نوع سلول پوشاننده دیواره مثانه سرطان این ناحیه به ۳ دسته تقسیم میشود:

۱-Squamous Carcinoma

2-Transitional cell Carcinoma

3-Adenocarcinoma

تستهای غربالگری نیز شامل: آزمایش ادرار، مشاهده خون در ادرار (هماچوری) یکی از علایم اولیه و احتمالی سرطان مثانه است. البته %۹ تا %۱۸ افراد مبتلا به عفونتهای ادراری و هیپرپلازی خوش خیم پروستات هم در ادرارشان خون دیده میشود.

آزمایش بعدی سیتولوژی ادرار میباشد که سلول های دفع شده ناشی از رشد تمور را در ادرار از نظر پاتولوژیک بررسی میکند.

آزمایش NMP22 پروتئین، سیتوسکوپی مثانه.

سرطان سینه:

ماموگرافی،MRI ، بیوپسی، آزمایشات تومور مارکرهای خونی: CA-15-3،Her2 ، CEA

سرطان روده بزرگ و کولون:

سومین سرطان شایع در جهان بوده، درابتدا به شکل پولیپ (Polyp) در سطح دیواره روده مشاهده میشود، پولیپها خوش خیم هستند و برخی از آنها  توانایی تبدیل شدن به سلول های سرطانی را دارند.

کولونوسکوپی، عکس برداری با اشعه X، بیوپسی روده، آزمایش بررسی وجود خون مخفی در  مدفوع (FOBT)، تومور مارکرهای CA 19-9، CEA، سیگموئیدوسکوپی.

سرطان رحم و تخمدان:

در اثر افزایش نسبت  هورمون استروژن به پروژسترون احتمال ابتلا به این سرطان وجود دارد.به دلیل عدم تعادل هورمونی دیواره رحم ضخیم میشود. عوامل زیر میتواند از دلایل این عدم توازن باشد:

چاقی، مصرف استروژن بدون استفاده همزمان پروژسترون، سندروم تخمدان پلی کیستیک، شروع قاعدگی قبل از ۱۲ سالگی و یائسگی قبل از ۵۵ سالگی، عدم بارداری و شیردهی

از علایم مهم آن خونریزی واژینال است.

موارد غربالگری و تشخیصی: اولتراسوند لگن،Hysteroscoopy ، پاپ اسمیر، بیوپسی، CBC،CA 19-9 ،CA -125

لوسمی و سرطان خون:

بیماری پیشرونده  بدخیم اعضای خونساز بدن بوده که در اثر تکثیر و تکامل ناقص سلول های خون در مغز استخوان ایجاد میشود و انواع مختلفی دارد.

جهت تشخیص: CBC، بیوپسی مغز استخوان، بررسی کروموزومی،CT اسکن، MRI و معاینات بالینی به کار میروند.

 

 

تفســــير آزمـــايش كامل ادرار

آزمايش كامل ادرار UA آزمايش ساده ومهم و گاهي وسيله اي كليدي براي تشخيص بيماري هاي كليوي و اورولوژيك مي باشد. اين آزمايش شامل بررسي فيزيكي، شيميايي و ميكروسكوپي مي باشد. گاهي همين آزمايش ساده و راحت اطلاعات بسيار مهم و الزامي براي تشخيص بيماران را فراهم مي آورد. در تمام بيماران اورولوژي و نفرولوژي U/A الزامي است. با اين حال اين آزمايش چنانچه به درستي تفسير نشود ، مي تواند باعث گمراهي پزشك شود.

 روش جمع آوري نمونه ادرار

در مردان يك نمونه وسط ادرار (Mid-stream) گرفته مي شود كه بايستي در افراد ختنه نشده، پرپوس قبل از نمونه گيري عقب كشيده شده و گلانز با يك محلول آنتي سپتيك تمييز شده و با ظرف دهانه گشاد از وسط ادرار نمونه تهيه شود. اين روش مانع آلودگي ادرار با ميكروارگانيسم هاي پوست و مجرا مي گردد.

در موارد عفونت ادراري مزمن از روش چهار ظرفي استفاده مي گردد كه ظرف اول (VB1) حاوي 10 ميلي ليتر اول ادرار، ظرف دوم (VB2) حاوي نمونه وسط ادرار، ظرف سوم(EPS) حاوي ترشحات پروستات پس از ماساژ و ظرف چهارم (VB3) حاوي ادرار پس از ماساژ پروستات هستند.اين نمونه ها به ترتيب (VB1) فلور مجرا، (VB2) فلور مثانه ، (EPS) و(VB3) فلور پروستات را نشان مي دهند.

در خانم ها گرفتن نمونه وسط ادرار مشكل تر است . خانم ها بايستي ولو را با محلول آنتي سپتيك تمييز كرده و در حالي كه لابيا ها را از هم جدا كرده اند نمونه وسط ادرار را در ظرف بريزند. با اين حال اگر شك به عفونت ادراري است، اين نمونه صحت كافي براي قضاوت ندارد و بايستي از نمونه حاصل از كاتتريزاسيون مثانه استفاده نمود.

در نوزادان و كودكاني كه هنوز قادر به دستشويي رفتن نيستند، يك روش معمول چسباندن يك كيسه ي مخصوص به ناحيه ي تناسلي است. در حالي كه اين نمونه شديدا آلوده بوده و بخصوص براي كشت و قضاوت بي ارزش است.

بهترين روش نمونه گيري استريل در اين موارد آسپراسيون سوپرا پوبيك مي باشد. دراين روش ناحيه ي سوپرا پوبيك، 2 ـ1 سانتي متر بالاي استخوان پوبيس، پس از شستشو با محلول آنتي سپتيك با يك سرنگ با سوزن ظريف به طور عمودي وارد مثانه شده و نمونه تهيه مي گردد. در كشت ادرار به اين روش نمونه گيري هر تعداد ميكروارگانيسم گرم منفي عفونت در نظر گرفته مي شود.

تمام نمونه ها بايستي در عرض يك ساعت آزمايش شوند. اگر اين كار امكان پذير نباشد، بايد، در درجه ي حرارت 5 درجه سانتي گراد در يخچال نگهداري شوند. باقي ماندن ادرار در درجه ي حرارت اتاق منجر به رشد باكتري، تغيير (PH)، تخريب كست هاي RBC و WBC مي شود.

آزمايش كامل ادرار توسط (dipsticks) و ميكروسكوپي انجام مي شود، خصوصيات فيزيكي ادرار نيز ذكر مي گردد.

در اين قسمت خلاصه اي از اين موارد ذكر ميگردد.

الف)خصوصيات فيزيكي

1-      رنگ ادرار ـ ادرار طبيعي به رنگ زرد كم رنگ (pale yellow) است كه به علت پيگمان يوروكروم(urochrom) مي باشد. دلايل تغيير رنگ ادرار عبارت اند از: ميزان غلظت ادرار، خوراكي ها ، دارو ها، توليدات متابوليسم بدن، عفونت ادراري.

در صورت تغيير رنگ ادرار بايد، تمام اين موارد بررسي شوند.(جدول 1)

سندروم كهنه ي قرمز(red diaper syndrome)به علت باكتري سراشيا مارسسنس مي باشد كه باعث نگراني مادران مي گردد.

2-توربيديتي (شفافيت) ـ ادرار تازه شفاف است و شايع ترين علت كدري آن فسفاتوري است. در موارد كريستال فسفات اضافي در ادرار قليايي شروع به رسوب مي كنند، معمولا متناوب هستند و پس از مصرف غذا يا مقادير زياد شير رخ مي دهد. بيمار بي علامت بوده و چنانچه ادرار با اسيد استيك (سركه) اسيدي شود، شفاف خواهد شد. از طرف ديگر در آزمايش ميكروسكوپي كريستال هاي فسفات آمورف ديده خواهد شد.

علت ديگر كدري ادرار پيوري است كه حضور تعداد زياد WBC در ادرار و بوي تند و زننده باعث افتراق آن از ساير علل خواهد شد.

از علل نادر كدري ادرار كايلوري است كه ناشي از ارتباط غير طبيعي سيستم لنفاوي و ادراري  ميباشد.

3-وزن مخصوص ادرار ـ با(dipsticks) يا با وسيله ي اپتيك خاصي انجام مي گردد. محدوده ي آن از001/1تا035/1 مي باشد. وزن مخصوص ادرار معمولا نشان گر وضعيت هيدريشن بيمار است؛ ولي، مي تواتند، ناشي از عمل كرد غير طبيعي كليه نيز باشد. وزن مخصوص طبيعي بين 008/1 تا 020/1 است، اگر، زير 008/1 باشد، رقيق است و اگر بالاي 020/1 باشد غليظ مي باشد. اگر در چند آزمايش متوالي 010/1 باشد، تشخيص CRF  يا ARF مطرح است.

·                 علل كاهش وزن مخصوص ادرار

i.                 مصرف مايعات زياد

ii.               مصرف دارو هاي مدر

iii.            ديابت بي مزه

iv.             كاهش توانائي كليه درتغليظ ادرار

·                 علل افزايش وزن مخصوص ادرار

i)                كاهش مصرف مايعات

ii)              ديابت شيرين

iii)           دهيدريشن به علت تب ، تعريق،استفراغ،اسهال

iv)            ترشح نابجايADH

v)              تزريق مواد كنتراست ( پس از IVP ميتواند تا 035/1 برسد)

علت اسمولاريته ادرار، مواد محلول آن است و از 50 تا 1200 ميلي اسمول در ليتر متغير است. اسمولاريته نيز، تحت تاثير هيدريشن و عوامل موثر بر وزن مخصوص ادرار قرار مي گيرد. نسبت به وزن مخصوص اسمولاريته ادرار نمايش گر بهتري از كار كليه مي باشد، ولي، توسطdipsticks قابل انجام نيست.

4- pH ادرار ـ توسط dipsticks چك مي شود. PH ادرار از 5/4 تا 8 متغير است. متوسط آن در حالت طبيعي 5/5تا5/6 است. اگر زير 5/5 باشد، اسيدي و اگر بالاي 5/6 باشد، قليايي در نظر گرفته مي شود. در كل pH ادرار نشان گر pH سرم است، مگر، در موارد خاصي مثل RTA وبيماري هاي خاص كليه كه قدرت اسيدي كردن ادرار مختل است.

عدم توانايي كليه در اسيدي كردن ادرار به ميزان زير 5/5 پس از لود اسيد برايRTA  تشخيصي است.

درUTI چنانچه ادرار قليايي باشد، احتمالا، عامل آن          باكتري هاي اوره آز مثبت مثل پروتئوس مي باشد. اين باكتري ها با اين آنزيم اوره ادرار را به آمونياك تبديل مي كنند.

در تشكيل سنگ هاي ادراري pH موثر است. سنگ هاي سيستيني و اسيد اوريكي در ادرار اسيدي ايجاد شده و قليايي كردن ادرار به درمان و پيشگيري آن ها كمك مي كند.

ب) آزمايش شيميايي ادرار

Dipsticks يك روش آسان، سريع و ارزان مي باشد. موادي كه با اين روش چك مي شود شامل خون، پروتئين، گلوكز، كتون، يوروبيلينوژن، بيليروبين، و گلبول سفيد هستند.

با اين حال چون اين آزمايش بر پايه كلرومتري (رنگ) مي باشد، هر رنگ اضافي ادرار مثل فنازوپيريدين در اين آزمايش اختلال ايجاد مي نمايد.

مصرف ويتامين ث زياد منجر به تداخل در واكنش اكسيداسيون شده و منفي كاذب را در گلوكز و بيليروبين باعث مي گردد.

ادرار بيش از حد قليايي منجر به مثبت كاذب پروتئين و از طرفي پايين خوانده شدن وزن مخصوص ادرار مي گردد.

اگر Dipsticksتاريخ گذشته باشد يا براي مدت طولاني در معرض هوا قرار گرفته باشد، خراب شده و نتيجه آزمايش قابل قضاوت نخواهد بود.

1)    هماچوري ـ حضور RBC بيش از 3 عدد در ادرار سانتريفوژ شده را هماچوري مي نامند كه Dipsticks حساسيت بيش از 90% براي شناسايي آن دارد. ولي، اختصاصيت آن به علت مثبت كاذب بالا پايين است. حضور گلبول قرمز، هموگلوبين و ميوگلوبين آنرا مثبت مي كند. براي افتراق آن ها از هم ابتدا آزمايش ميكروسكوپي انجام مي شود، اگر، گلبول قرمز ديده شد، تشخيص هماچوري است؛ اگر، ديده نشد، بايد خون بيمار سانتريفوژ شود. اگر سرم بيمار قرمز يا صورتي بود، هموگلوبينوري و اگر شفاف بود ميوگلوبينوري مطرح است. علل هماچوري مثبت كاذب شامل آلودگي ادرار با خون قاعدگي و دهيدريشن و ورزش مي باشد.

 هماچوري مي تواند، نفرولوژيك يا اورولوژيك باشد. در موارد نفرولوژيك RBC ديس مورفيك و چروكيده و اكثرا همراه پروتئينوري واضح و گاهي كست RBC و ghost cells (RBC كه حين عبور از لوله هاي جمع كننده كليه هموگلوبين خود را از دست داده اند) است. در هماچوري اورولوژيك حداكثر پروتئينوري 2+يا 3+ (100-300 ميليگرم در ميلي ليتر) است و    گلبول هاي قرمز گرد و با هموگلوبين يكنواخت هستند.

2)    پروتئينوري ـ روزانه يك فرد بالغ بين 80تا 150ميلي گرم پروتئين از ادرار دفع مي كند. پروتئينوري مي تواند ناشي از بيماري هاي رنوواسكولار، گلومرولار، توبولواينتراستيشيل و يا سرريزي(overflow) پروتئين غير طبيعي سرم باشد. پروتئين ادرار تحت تاثير هيدريشن مي باشد. ولي، هيچ گاه در اين حالت بيش از 20 ميلي گرم در دسي ليتر نخواهد شد. ولي، برعكس در پروتئينوري پاتولوژيك اگر مصرف مايعات خيلي زياد باشد، مي تواند، به زير 20 ميلي گرم در دسي ليتر هم برسد . آستانه ي تشخيص آن در ادرار با dipsticks 30-20 ميلي گرم در دسي ليتراست، ميزان كمتر از150 ميلي گرم در دسي ليتر پروتئين نرمال در نظر گرفته مي شود.

 پروتئين ادرار شامل تام هاسفال (40%)، گلوبولين هاي سرم (30%) و آلبومين (30%) است.

علل منفي كاذب د ر dipsticks شامل ادرار شديدا قليائي، ادرار رقيق، حضور پروتئيني غير از آلبومين است.

روش ديگر سنجش پروتئين ادرار روش اسيد سولفوساليسيليك 3% است، حتي پروتئين به ميزان 15 ميلي گرم در دسي ليتر را تشخيص مي دهد. اگر ادرار از لحاظ پروتئين با dipsticks منفي ولي با اسيد سولفوساليسيليك مثبت بود، قويا، مطرح كننده ي حضور پروتئين غيرطبيعي مثل بنس جونز مي باشد و بايستي پروتئين الكتروفورز انجام شود.

پس از اثبات پروتئينوري، بايد، از لحاظ كمي  ادرار 24 ساعته چك شود.

پروتئين الكتروفورز براي افتراق پروتئينوري گلومرولي از توبولي مفيد است، زيرا، در پروتئينوري گلومرولي 70% وزن پروتئين دفعي آلبومين است. در صورتي كه، در توبولر بيشتر ايمنوگلوبولين ها هستند و فقط 10 – 20 % آلبومين مي باشد.

پروتئينوري به سه دسته گذرا، متناوب و دايم تقسيم مي گردد.

پروتئينوري گذرا : مي تواند ناشي از تب، ورزش،استرس هاي روحي باشد. اگر در آزمايشات بعدي پروتئينوري نبود، نياز به هيچ اقدام ديگري نيست.

پروتئينوري متناوب: عمدتا وابسته به وضعيت (positional) مي باشد. با چك كردن ادرار صبح گاهي بلافاصله پس از بيدار شدن، با ادراري كه پس از چند ساعت تحرك گرفته مي شود،  مي توان آن را تشخيص داد. ندرتا ميزان آن از 1 گرم در روز تجاوز مي كند، 50% خود به خود رفع مي شود، شايد به علت افزايش فشار وريد هاي كليوي در حالت ايستاده باشد.

پروتئينوري مداوم: معمولا عامل آن بيماري هاي گلومرولي مي باشد. بايستي پروتئين ادرار 24 ساعته چك شود. اگر ميزان آن بيش از 2 گرم در روز بود و پروتئين با وزن مولكولي بالا مثل آلبومين باشد، تشخيص پروتئينوري گلومرولي است كه شايع ترين عامل پروتئينوري نيز مي باشد. شايع ترين بيماري عامل آن ديابت شيرين است. علل ديگر آن آميلوئيدوز و آرتريولار نفرواسكلروز است. اگر ميزان پروتئين ادرار بين 300 تا 2000 ميلي گرم در روز باشد و اكثرا از پروتئين با وزن مولكولي كم بود، بايد، ايمونوالكتروفورز سرم انجام گردد، تا، نوع پروتئين (كه معمولا ايمنوگلوبولين ها مي باشند) مشخص شود. اگر پروتئين سرم نرمال بود، پروتئينوري توبولار موجود است. اگر پروتئين غير طبيعي بود، پروتئينوري آور فلو ( عمدتا ميلوم مولتيپل)مي باشد. اگر پروتئين هموگلوبين يا ميوگلوبين باشد، مقادير زياد هموگلوبين يا ميوگلوبين در الكتروفورز مشخص مي گردد.

3)    كتون و گلوكز: به علت باز جذب گلوكز در لوله هاي پروگزيمال نفرون نبايد، در افراد نرمال گلوكز ادرار مثبت باشد. حد نهايي باز جذب در ادرار در بالغين 180 ميلي گرم در دسي ليتر و در كودكان و نوزادان 120 ميلي ليتر در دسي ليتر است. ساير قندها در dipsticks قابل شناسايي نيستند.

كتون ها كه ناشي از سوخت ناقص چربي ها مي باشند، در حالت عادي نبايد، در ادرار ديده شوند. در شرايط خاص مثل كتواسيدوز ديابتي، حاملگي، كاهش وزن سريع، روزه داري و گرسنگي در ادرار ديده مي شوند.

مثبت كاذب كتون ناشي از وزن مخصوص خيلي بالا ، ادرار اسيدي، رنگ غير طبيعي در ادرار، مصرف لودوپا و يا تركيباتي كه متابوليت هاي حاوي سولفيدريل هستند، ديده مي شود.

4)    بيليروبين و اروبيلينوژن: بيليروبين غير كونژوگه در ادرار ديده نمي شود و فقط در صورت افزايش نوع كونژوگه ي آن در سرم، در ادرار ظاهر مي گردد. ولي، اروبيلينوژن به مقادير بسيار كمي در ادرار يافت مي گردد. در گردش هپاتوبيلياري بيليروبين كونژوگه در روده ي كوچك پس از تاثير باكتري هاي روده روي آن بازجذب شده كه مقادير كم آن از طريق ادرار به نام اوروبيلينوژن دفع مي گردد. 50% اروبيلينوژن از ادرار و نيم ديگر از مدفوع دفع مي گردد.

مصرف آنتي بيوتيك هاي وسيع الطيف و انسداد مجاري صفراوي منجر به كاهش اروبيلينوژن خواهد شد و هموليز و بيماري كبدي برعكس باعث افزايش آن مي گردد.

منفي كاذب بيليروبين ادرار در مصرف اسيد اسكوربيك زياد و مثبت كاذب آن در مصرف فنازوپيريدين ديده مي شود.

5)    لكوسيت استراز و نيتريت: فعاليت لكوسيت استراز نشانگر حضور WBC در ادرار است و وجود نيتريت نشان گر باكتريوري است. لكوسيت استراز آنزيم توليد شده از نوتروفيل ها مي باشد. نيترات هاي ادرار توسط باكتري هاي گرم منفي تبديل به نيتريت مي شود. مهم ترين عامل مثبت كاذب اين دو آزمايش آلودگي است. براي كشف UTI هردوي اين آزمايش ها بايد انجام شود و امكان تشخيص UTI را به 95% مي رسانند، ولي نياز به كشت ادراري را مرتفع نمي كنند. چنانچه نيتريت مثبت باشد، ولي لكوسيت استراز منفي، بايد، علل پيوري استريل (تومور، سنگ، TB) و UTI با باكتري هاي غير از گرم منفي مد نظر قرار گيرند.

ج) بررسي سديمان ادراري

          روش انجام

10 ميلي ليتر از ادرار ميد استريم براي مدت 5 دقيقه با سرعت 2000تا 3000 دور بر دقيقه سانتريفوژ شده، سپس، ادرار روي آن دور ريخته وته نشين آن با مقدار كم ادرار باقي مانده در ته لوله حل شده و يك قطره از آن روي لام ريخته و با بزرگنمايي  X100 وX400 زير ميكروسكوپ بررسي مي گردد. گاهي براي راحت تر ديدن گلبول ها و باكتري ها با متيلن بلو رنگ آميزي مي گردد.

بايد، تمام لام با بزرگ نمايي كم ديده شود و توجه روي حضور كست ها، اريتروسيت، گلبول سفيد، كريستال سيستين، ماكروفاژ، oval fat ، پارازيت ها ( تريكوموناس واژيناليس، تخم شيستوزوميا هماتوبيوم) است.

با قدرت بزرگنمايي زياد، بيش تر، توجه روي شكل اريتروسيت ها (ديس مورفيك) باكتري  و قارچ است.

سلول ها

اريتروسيت : شكل اريتروسيت بيان گر نوع هماچوري است. در نوع گلومرولي اريتروسيت هاي ديس مورفيك به شكل و سيتوپلاسم نامنظم هستند، در حالي كه، در هماچوري با علت اورولوژيك اريتروسيت گرد با سيتوپلاسم يكنواخت و انتشار هموگلوبين يكنواخت و حاشيه ي آن صاف يا كمي مضرص(crenated)  است. بايستي اريتروسيت ها از قارچ و قطرات چربي افتراق داده شوند. قارچ ها حالت جوانه زدن دارند و چربي ها شديدا نور را منعكس مي كنند.

لكوسيت: لكوسيت ها با بزرگنمايي كم بررسي مي شوند و براي تشخيص قطعي با بزرگ نمايي زياد ديده مي شوند. تعداد WBC در مردان به ميزان 1-2/hpf و در خانم ها به ميزان تا 5/hpf و در حاملگي حتي تا 10/hpf طبيعي مي باشد. تعداد بيشتر آن ها پيوري ناميده مي شود. شايع ترين علت آن عفونت ادراري است، ولي، در خانم ها مي توانيم، به علت آلودگي ادرار با ترشحات واژن پيوري كاذب داشته باشيم. در اين حالت اخير WBC ها چروكيده و كوچك هستند. لكوسيت هاي تازه ي ادراري بزرگ تر و گرد و وزن مخصوص كمتر از 019/1 دارند و گرانول هايي در سيتوپلاسم آن هاوجود دارد كه درخشان و با حركات براوني هستند  (Glitter cells) .

سلول هاي اپيتليال: در سديمان ادراري ديده مي شوند كه بيشتر در خانم ها با منشا قسمت تحتاني مجرا، تريگون و واژن است. در مردان ختنه نشده به علت تماس با پرپوس است. اين سلول ها سنگ فرشي بزرگ با هسته ي مركزي كوچك حدود اندازه ي يك RBC  و سيتوپلاسم نامنظم دارند. اين سلول ها اگر به تعداد فراوان ديده شوند، نشان گر آلودگي ادرار بوده وهيچ ارزش ديگري ندارند.

سلولهاي ترانزيشنال: از اوروتليوم مثانه وسيستم فوقاني منشا مي گيرند. از اپيتليال سل ها كوچكتر، باهسته ي بزرگ تر و با گرانول هاي واضح سيتوپلاسمي نزديك هسته هستند. سلول هاي بدخيم ترانزيشنال اندازه ي هسته شان و مورفولوژي شان فرق كرده است كه به روش پاپانيكولا يا فلوسيتومتري قابل شناسايي هستند. سلول ديگر كه ممكن است، در ادرار ديده شود، سلول هاي توبول كليوي مي باشد. سلول هاي توبول كليوي شيوع كمتري دارند و در مورد اهميت آن ها اتفاق نظر موجود نيست.

 كستهاي ادراري

كست ادراري يك انعقاد پروتئيني در توبول هاي كليوي است كه محتويات توبول ها درآن گير مي كنند و بر همين اساس تقسيم مي گردد.Tamm-horsfall  پروتئيني است كه توليد كست مي نمايد كه دراصل ماتريكس سلول هاي توبولي مي باشد.

كست هيالن: كستي فاقد هر گونه المان در داخل آن مي باشد و تماما از پروتئين تام هاسفال تشكيل شده است و پس از ورزش، در معرض گرما قرار گرفتن فرد، پيلونفريت يا بيماري هاي مزمن كليوي ديده مي شود.

كست RBC : حاوي RBC مي باشد و تشخيص هماچوري گلومرولي را مسجل مي كند و اكثرا ثانويه به گلومرولونفريت است.

كست WBC: در گلومرولونفريت ها، پيلونفريت حاد و نفريت اينتراستيشيل حاد ديده مي شود.

كست هاي گرانولر و واكسي(waxy): ناشي از دژنرسانس المان هاي سلولي ايجاد مي شود و بر بيماري توبولي دلالت دارد.

كست fatty: در سندرم نفروتيك، ليپيدوري و هايپوتيروئيديسم ديده مي شود.

كريستال ها

ديدن كريستال در بيماران با سنگ ادراري مهم است و مي تواند نشان گر نوع سنگ ادراري فرد باشد، به شرطي كه، هم زمان بيمار كوليك كليوي داشته باشد. ديدن كريستال سيستين، استراويت و اسيد اوريك هميشه پاتولوژيك هستند. كريستال اسيد اوريك، سيستين و كلسيم اگزالات در ادرار اسيدي و كريستال فسفات كلسيم و تريپل فسفات ( استراويت) در ادرار قليايي ديده مي شوند. در اثر باقي ماندن ادرار در محيط اتاق كريستال هاي اگزالات كلسيم در آن ايجاد مي شود كه اهميت كلينيكي ندارد. كريستال ها را مي توان از روي شكل شان شناسايي كرد. كريستال اگزالات به شكل دو هرم مربع القاعده كه از قاعده به هم چسبيده اند و كريستال استراويت مثل درب تابوت وكريستال سيستين به شكل حلقه 6 ضلعي بنزن و اسيد اوريك به شكل كريستال هاي پهن با اشكال گوناگون مي باشد.

باكتري

ادرار طبيعي فاقد باكتري است و ديدن باكتري در ادرار آلوده نشده نشان گر عفونت ادراري است. چون هر حجم hpf برابر1/20000تا1/50000 ميلي ليتر است ديدن هر باكتري در hpf برابر 20000تا 50000 باكتري در هر ميلي ليتر است و ديدن 5 باكتري برابر 100000 كلوني در كشت ادرار است. باكتري هاي گرم منفي به صورت باسيل هاي گرم منفي، استرپتوكوك به صورت رشته اي از كوكسي گرم مثبت و استافيلوكوك به صورت دسته هايي از كوكسي گرم مثبت ديده مي شود.

قارچ

شايع ترين قارچ سيستم ادراري كانديدياآلبيكنس است كه حالت جوانه زدن (budding) hyphae دارند. بيشتر در ديابت شيرين ديده مي شوند و در خانم ها با عفونت واژينال مونوليايي نيز به صورت آلودگي ادرار موجود است.

پارازيت ها 

تريكوموناس واژيناليس يك عامل شايع واژينيت در خانم ها است كه گاهي در يورتراي مردان نيز ديده مي شود، اين پارازيت به شكل سلول بزرگ با فلاژلي با حركات تند ديده مي شود.